ΑΥΤΗ Η ΠΡΕΒΕΖΑΝΙΚΗ ΑΝΟΙΞΗ ΕΙΝΑΙ ΑΦΙΕΡΩΜΕΝΗ ΣΤΟΝ ΗΛΙΑ ΒΑΣΙΛΑ

Για τα Άπαντα του πρεβεζάνου συγγραφέα 

Αυτή η πρεβεζάνικη άνοιξη είναι αφιερωμένη στον Ηλία Βασιλά (1906-1982). Είδαμε πριν λίγες ημέρες με συγκίνηση τον τόμο με τα Άπαντα του πρεβεζάνου αυτού διανοούμενου, που επιμελήθηκε με ευλάβεια ο Νίκος Καράμπελας. Τον συγχαίρουμε. Και μαζί όλους τους πρεβεζάνους φίλους που συνεργάστηκαν για την έκδοση.

Ο Ηλίας Βασιλάς είναι, δίχως άλλο, ο Πρεβεζάνος για τον οποίο έχω ακούσει τις πιο πολλές βιογραφικές λεπτομέρειες από έναν παιδικό του φίλο. Τον πατέρα μου. Ήταν συνομήλικοι (γενν. 1906), «ίδια κλάση», ταυτόχρονη κατάταξη στον «ουλαμό» Μεσολογγίου (βλ. τη φωτογραφία τους), και ταυτόσημες συγκλονιστικές εμπειρίες από τη στράτευσή τους στον πόλεμο του 1940. Τους είχαν καλέσει, λόγω ηλικίας, στο τέλος του πολέμου, όταν ηρωισμός είχε πια γίνει το μέτρημα ζωντανών και νεκρών.

Θυμάμαι αρκετά από τα κείμενα του Ηλία Βασιλά που δημοσιεύονταν στις τοπικές εφημερίδες. Δεν λησμονώ μάλιστα με πόση υπερηφάνεια τα ανήψια του, ο συμμαθητής μου Λάκης Βασιλάς και ο αδελφός του Κώστας, έφερναν μερικές φορές στην πρεβεζάνικη γειτονιά μας, το Ποτάμι, τις τυπωμένες εργασίες του, που ήταν φρέσκιες δημοσιευμένες αλλά δεν μας ήταν άμεσα προσιτές. Έννοιες και λέξεις τέτοιες όπως «ο χαλασμός της Πρέβεζας», «τα μίστικα», «οι Ενετοί», «το Λίμπρο ντ’ όρο» η «Σάντα Μαύρα» (Λευκάδα) και άλλες είχαν αναβιώσει εκεί κοντά στα κότσια και τα σκλιντζούρια  μας. Στο σχολείο, βέβαια, δεν ακούσαμε ποτέ τίποτα για την Πρέβεζα και την ιστορία της ως πόλης ή έστω, ως κρατικού εδάφους.

Στις θερινές διακοπές του στην Πρέβεζα ο Ηλίας Βασιλάς, που ήταν διορισμένος φιλόλογος την Αθήνα, συναντούσε συχνά τον πατέρα μου και τους θείους μου και συζητούσαν τα παλιά, ενώ εκείνος διάνθιζε τις συζητήσεις με ιστορικές λεπτομέρειες. Επωφελούταν από τις διακοπές του ως εκπαιδευτικός και επισκεπτόταν τα ενετικά αρχεία της Λευκάδας, όπου είχε ανακαλύψει, όπως μας είχε ανακοινώσει, την προέλευση του οικογενειακού επωνύμου μας «Ρέντζος». Η αρχική εκδοχή του ονόματος ήταν, κατά τη γνώμη του, «Ρέτζιο», που πρωτοεμφανίζεται το 1739 με τον καθολικό ιερέα Μιχαήλ Ρέτζιο, εφημέριο της καθολικής εκκλησίας του Αγ. Ανδρέα. Το επώνυμό μας επιβιώνει συνεχώς επί τρεις αιώνες στην Πρέβεζα ως πρεβεζάνικο επώνυμο ενώ το  «Μιχαήλ» είναι πολύ διαδεδομένο στην οικογένειά μας. Το είχαν και οι δύο από τους τρεις θείους μου που εκτελέστηκαν στην Παργινόσκαλα. Ωστόσο ο πατέρας μου υποστήριζε πως ο καθολικός ιερέας δεν θα μπορούσε να έχει απογόνους, λόγω αγαμίας του καθολικού κλήρου αλλά η ερευνητική υπόθεση του Ηλία Βασιλά μάς οδήγησε στην ιδέα πως το επώνυμό μας μπορεί να προέρχεται από κάποιο άτομο ή οικογένεια που θα καταγόταν από το Reggio της Ιταλίας (Ρέτζιο = Ρήγιο της Καλαβρίας, στο νοτιότατο άκρο της Ιταλίας ή Ρήγιο της Εμιλίας, που είναι όμως πιο μακριά στην ιταλική χερσόνησο). Εξάλλου, στο πρώτο συνέδριο για την πρεβεζάνικη ιστορία, ένας ερευνητής είχε επισημάνει για το επώνυμό μας την πρεβεζάνικη-ενετική γραφή Renzo, που είναι συνηθισμένο ιταλικό βαφτιστικό όνομα, όπως του Renzo Piano, του γνωστού αρχιτέκτονα. Ενώ στα ιταλικά οι λέξεις, οι γραφές και οι προφορές Reggio και Renzo είναι απόλυτα διακριτές, οι τέσσερις ελληνικές γραφές και προφορές Ρέντζος, Ρέτζος, Ρέντζιος, Ρέτζιος συγχέονται. Το ζήτημα είναι ανοιχτό, ενώ στο νομό μας, το Ανώγειο, πάνω από τη Φιλιππιάδα, έχει πολλές οικογένειες με το επώνυμο αυτό. Εύχομαι η έκδοση των «απάντων¨ να πυροδοτήσει ενδιαφέρουσες ανθρωπωνυμικές συζητήσεις. Πάντως, σε σχέση με την «πολεογραφική ανθρωπωνυμία» (δηλαδή τα γεωγραφικά ανθρωπωνύμια που συνδέονται με ονόματα πόλεων και μάλιστα ιταλικών) να προσθέσω και τούτο. Δεν ξέρω πώς θα φανεί στους ανά την Ήπειρο και την Ελλάδα πολυάριθμους συνεπωνύμους μου. Οι Εβραίοι της Ιταλίας έπαιρναν επώνυμα με βάση την ιταλική πόλη στην οποία κατοικούσαν, οπότε υπάρχει το ενδεχόμενο ενός παλαιοεβραϊκού επωνύμου (Reggio –> Ρέτζιο –> Ρέντζ[ι]ος), που πρέπει να συνδεθεί με 1) τη φιλόξενη στάση της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας απέναντι στις εβραϊκές κοινότητες και 2) μια πιθανή εγκατάσταση οικογένειας με τέτοιο επώνυμο στην ευρύτερη περιφέρεια. Θα συνοδεύτηκε από εξελληνισμό αλλά πόσο πιθανός ήταν ο εκχριστιανισμός εβραίων και γιατί;  Η απλή, πάντως, μεταστροφή καθολικών στο ορθόδοξο δόγμα θα έγινε, όπως το αφήνει να εννοηθεί και ο Ηλίας Βασιλάς, από μερικές πρεβεζάνικες οικογένειες.

Είχα και εγώ την τύχη σαν Πρεβεζάνος, μια μόνο χρονιά, να βρεθώ κοντά στον Ηλία Βασιλά γιατί συνέβη να «ενοικιάσω» ως φοιτητής στον από κάτω όροφο, στην Οδό Ανδρέου Μεταξά στα Εξάρχεια, όπου τότε έμενε. Ο τόσο συμπαθής μου αυτός πρεβεζάνος διανοούμενος μου άφησε για πάντα μια εικόνα ζωηρής και πρόσχαρης προσωπικότητας και χαίρομαι πολύ για τη σημαντική αυτή πολεογραφική έκδοση. Ελπίζω να μου δοθεί η ευκαιρία να καταθέσω τις εντυπώσεις μου και από μια λεπτομερή ανάγνωση του βιβλίου.

 Γιάννης Ρέντζος   

This entry was posted in πρεβεζάνοι συγγραφείς, παιδικό παιγνίδι, πολεότητα, πολεογραφία, πολεογραφικό μουσείο, Ιστορία, Μουσείο πόλης, Πρέβεζα, Ρέντζος, γλώσσα, εκπαίδευση, εκατονταετία απελευθέρωσης and tagged , , , . Bookmark the permalink.

4 Responses to ΑΥΤΗ Η ΠΡΕΒΕΖΑΝΙΚΗ ΑΝΟΙΞΗ ΕΙΝΑΙ ΑΦΙΕΡΩΜΕΝΗ ΣΤΟΝ ΗΛΙΑ ΒΑΣΙΛΑ

  1. Ο/Η Διονύσης λέει:

    Συμφωνώ απολύτως με τα γραφόμενα σου κ. Γιάννη. Νομίζω οτι ένα τέτοιο καλοφτιαγμένο βιβλίο, με τέτοιο πλούτο (από κάθε άποψη) για την πόλη μας και την ευρύτερη περιοχή μας δεν θα πρέπει να λείψει από κανένα πρεβεζάνικο σπίτι. Και φυσικά θα πρέπει να μελετηθεί από κάθε πρεβεζάνο που θέλει να σέβεται την πόλη του και την καταγωγή του.
    Συγχαρητήρια στο ίδρυμα Ακτία Νικόπολις (και τον Δήμο) και ιδιαίτερα στον κ. Νίκο Καράμπελα και τους συνεργάτες του για τον «άθλο» που παρουσίασαν. Αποτελεί πηγή αναφοράς για την ιστορία, τον πολιτισμό, την λαογραφία, την γλώσσα κλπ της περιοχής μας.
    Διονύσης Παπανίκος

    • Ο/Η dimosioshoros λέει:

      Και εγώ συμφωνώ με τα γραφόμενά σου Διονύση. Στο «δεν θα πρέπει να λείψει από κανένα πρεβεζάνικο σπίτι» που λες θα πρόσθετα «και από κάθε σχολική βιβλιοθήκη και τάξη». Είναι τοπική ιστορία (που διαπλέκεται με τη γενική και την εθνική-κρατική μας ιστορία) αλλά και καθαρή πολεογραφία (που διαπλέκει μνήμες, ανθρώπους και αναπαραστάσεις).

      Γιάννης

  2. Ο/Η ELENI RETZIOU λέει:

    καλησπερα σας,λεγομαι ελενη ρετζιου και ο παππους μου καταγεται απο την βροσινα.Μηπως γνωριζεται κατι για τους ρετζαιους της εκει περιοχης;επισης γνωριζω με σιγουρια οτι οι ρετζαιοι απο τα ανωγεια φιλιπιαδας προερχονται απο τπ 1700 απο τα ανωγεια της κρητης οπου λεγοτανε βρεντζος.ευχαριστω πολυ.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s