ΤΙ ΟΝΟΜΑΤΑ ΒΑΖΟΥΝΕ ΣΤΟΥΣ ΔΡΟΜΟΥΣ ΜΑΣ;

Μια παρισινή συνάντηση με τον Ηλία Πετρόπουλο

Σ’ ένα ταξίδι μου στο Παρίσι, υποκύπτοντας στα συναισθήματα νοσταλγίας από την εποχή που έμενα εκεί για σπουδές, πήγα στην παλιά μου γειτονιά, στο Καρτιέ Λατέν, στην Πλατεία Κοντρεσκάρπ πίσω από το Πάνθεο, όπου ήταν και το διαμέρισμα που ενοικίαζα. Εκεί ακριβώς ήταν και η συνοικία που έμενε ο «αυτοεξόριστος» ερευνητής και συγγραφέας Ηλίας Πετρόπουλος (Άνοιξη 2001). Έτυχε λοιπόν να τον συναντήσω και χάρηκα πολύ που μπόρεσα να τον ακούσω σε ζητήματα που ήξερα πως του ήταν προσφιλή.

Εκείνο τον καιρό ο Ηλίας Πετρόπουλος είχε εκδώσει ένα βιβλίο του στο οποίο παρουσίαζε, με μορφή πινάκων που σχολίαζε, την ονοματολογία της αθηναϊκής και της θεσσαλονικιώτικης «οδωνυμίας», δηλαδή τα ονόματα των οδών. Είχε σκοπό να αναδείξει πτυχές «εσωτερικής γεωπολιτικής». Η λογική είναι απλή: Όπως, σε περιπτώσεις εισβολής ξένων στρατών σε μια πόλη, οι αντιστασιακοί πατριώτες σπεύδουν να ξηλώσουν μερικές πινακίδες δρόμων και να τις αντικαταστήσουν με άλλες για να παραπλανήσουν τους εισβολείς, έτσι και στην ονοματοθεσία των οδών οι τοπικές αρχές φροντίζουν, με τις κανονικές πινακίδες, να παραπλανήσουν τους ντόπιους κατοίκους. Προβάλλουν μερικά ονόματα και επιβάλουν τη δική τους ιδεολογία αδιαφορώντας για τα λαϊκά ονόματα που, ενδεχόμενα, έδωσε  η παράδοση.

Του θέσαμε λοιπόν το ζήτημα, μαζί με πολλά άλλα, και του δώσαμε την ευκαιρία να αναφερθεί με ενθουσιασμό σε οδούς εκεί γύρω, που ξέραμε πως διατηρούσαν ακόμα τα παραδοσιακά και ιστορικά ονόματα της συγκεκριμένης «γωνιάς», γύρω από την Πλατεία Κοντρεσκάρπ όπου βρισκόμασταν. Σαν παράδειγμα για τη δημοκρατική κοινωνική αυτή ονοματοθεσία μπορώ εδώ να αναφέρω και την περίπτωση της αυστριακής πόλης του Σάλτσμπουργκ, που είναι ο τόπος γέννησης του Μότσαρτ. Δεν λείπουν βέβαια εκεί οι πυκνές και ποικίλες αναφορές στο μεγάλο μουσουργό και σε άλλους επώνυμους. Όμως πολλές γωνιές της πόλης (που βλέπουμε στην επεξεργασμένη φωτογραφία) αναφέρονται στον ίδιο το χώρο και την ιστορία του: «Οδός Λιντς» (που οδηγεί προς την πόλη αυτή), «Οδός βουνού» (στον ανηφορικό δρόμο του κέντρου), «Παλιά αγορά», «Πλατεία δημαρχείου», «Οδός (αγοράς των) σιτηρών», κ.α.

Δηλαδή υπάρχει πάντα στις πόλεις η δυνατότητα για μια δημοκρατική ουδέτερη ονοματοθεσία. Είναι αυτή που σχετίζει οδωνύμια με ήδη «ονοματισμένους» τόπους και πραγματικές κατευθύνσεις. Παράδειγμα στην Πρέβεζα αποτελεί η παλιά «Οδός Ιωαννίνων», στο δρόμο εξόδου προς την ηπειρωτική πρωτεύουσα.  Ο δρόμος αυτός μετονομάστηκε, εν μέρει, — με αφετηρία και ανάμνηση το ειρηνιστικό κίνημα της δεκαετίας 1975-85 — σε Λεωφόρο Ειρήνης. Η τετριμμένη γεωγραφική πληροφορία που προσφέρει η πινακίδα «Οδός Ιωαννίνων» θυσιάστηκε προς χάρη της προβολής ενός πανανθρώπινου ιδεώδους (που έχει βέβαια και μια σαφή ιδεολογική, πολιτική και γεωπολιτική διάσταση). Τα σχετικά ζητήματα, σε ό,τι αφορά την Πρέβεζα, τα είχε παρουσιάσει αναλυτικά ο Βαγγέλης Αυδίκος σε πολύ ενδιαφέρουσα εργασία του, ενώ ο Βαγγέλης Κυτίνος είχε εκδώσει ένα σημαντικό παιδαγωγικό βοήθημα για τους αθηναϊκούς δρόμους.

Τελειώνουμε το σημείωμά μας με μικρό απόσπασμα από τη δριμεία κριτική του Πετρόπουλου: «Οι δρόμοι μας είναι βαφτισμένοι με ονομασίες ρατσιστικού, εθνικιστικού, μιλιταριστικού και ιμπεριαλιστικού περιεχομένου. Έτσι η διοχέτευση των εθνικο-ρατσιστικών δηλητηρίων είναι συνεχής […]. Το κράτος κάνει τη δουλειά του ύπουλα, ή και ευθέως […]. Υπάρχουν δρόμοι με ιμπεριαλιστικές βλέψεις […]. Οι δρόμοι με ονόματα, προερχόμενα από τη λεγόμενη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, συνθέτουν ένα περίεργο κράμα ρεβανσισμού και προγονοπληξίας. Το κύκλωμα Σπάρτη / Σπαρτιάτες / Θερμοπύλες μας παρέχει ένα μιλιταριστικό μοντέλο. Το Σούλι παρουσιάστηκε σαν νεότερη Σπάρτη. Η σχετική ονοματοθεσία δρόμων προτείνει το Σούλι σαν άλλο σύγχρονο μιλιταριστικό μοντέλο […]».

Βαγγέλης Γρ. Αυδίκος, «Η αποτύπωση των ιστορικών και κοινωνικών γεγονότων στην ονοματοθεσία των οδών της Πρέβεζας», Πρακτικά Α’ Διεθνούς Επιστημονικού Συνεδρίου «Η Ιστορία της Πρέβεζας», 1993, σελ. 249-273. Ευάγγελος Κυτίνος, Δρόμοι της Αθήνας, Αθήνα, 1996, Ηλίας Πετρόπουλος, Η ονοματοθεσία οδών και πλατειών, Εκδόσεις Πατάκη, 1995.
Advertisements
This entry was posted in πρεβεζάνοι ποιητές, πολεογραφία, πολεοδομία, πολιτισμός, τοπικότητα, Δημόσιος Χώρος, Ιστορία, εσωτερική γεωπολική, εκπαίδευση and tagged , , . Bookmark the permalink.

4 Responses to ΤΙ ΟΝΟΜΑΤΑ ΒΑΖΟΥΝΕ ΣΤΟΥΣ ΔΡΟΜΟΥΣ ΜΑΣ;

  1. Παράθεμα: ΔΕΝ ΞΕΧΝΟΥΜΕ ΤΑ ΘΥΜΑΤΑ ΤΩN ΤΡΟΧΑΙΩΝ | "Δημόσιος Χώρος Γ. Ρέντζος"

  2. Παράθεμα: ΔΡΟΜΟΙ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ ΚΑΙ Η ΣΗΜΑΣΙΑ ΤΟΥΣ | "Δημόσιος Χώρος Γ. Ρέντζος"

  3. Ο/Η dimitrisfileles λέει:

    Δάσκαλέ μου, σχεδόν σαράντα χρόνια μετά, όσο σε διαβάζω, ακόμα «μαθαίνω»!!!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s