Α ΜΠΡΕΒΙΖΑ Ζ ΜΠΑΤΡΑ ΚΙ ΣΝ ΑΘΗΝΑ

Η πρεβεζάνικη γλώσσα έχει τρία φωνήεντα

Το σημερινό μνημόσυνο του δεσπότη μας Μελετίου. Σήμερα το πρωί έγινε στον Ιερό Ναό του Αγίου Κωνσταντίνου το τεσσαρακονθήμερο μνημόσυνο για την ανάπαυση της ψυχής του αποθανόντος δεσπότη μας Μελετίου, που παρακολούθησε αρκετός κόσμος. Παραβρεθήκαμε στην ακολουθία όπου έλαβαν μέρος πέντε μητροπολίτες, μεταξύ των οποίων ο τοποτηρητής της Ι. Μητροπόλεως Νικοπόλεως και Πρεβέζης Άρτης Ιγνάτιος ενώ χοροστάτησε ο Σπάρτης Ευστάθιος και, σε ενδιαφέρουσα επιμνημόσυνη ομιλία, ο Πισιδίας Σωτήριος ανέλυσε το βίο του Μελετίου.

Τα ελληνικά ιδιώματα χαρακτηρίζονται από πέντε μόνο φωνηεντικούς φθόγγους που είναι οι εξής: ι, ε, α, ο, ου. Οι γλωσσολόγοι χρησιμοποιούν και φωνητικά σύμβολα, δηλαδή λατινικά γράμματα σε αγκύλες, για να συμβολίσουν τα πέντε αυτά προφερόμενα φωνήεντα της σύγχρονης ελληνικής γλώσσας: [i], [e], [a], [o], [u]. Η χρήση αυτή, με τις αγκύλες, έχει γενική εφαρμογή στις ξένες γλώσσες, όσες είναι «λατινόγραπτες», όπως τα αγγλικά και τα γαλλικά, όπου δεν συγχέουν τα γράμματα της γλώσσας τους με τους προφερόμενους φθόγγους της. Στα ελληνικά αποφεύγουν να χρησιμοποιούν κανονικά φωνητικά σύμβολα με λατινικά γράμματα για να μην θεωρείται πως προτείνουν έμμεσα την αλλαγή του αλφαβήτου. Πάντως, όποιος και αν είναι ο συμβολισμός, στη γλώσσα μας προφέρουμε μόνον πέντε φωνήεντα. Μπορεί, βέβαια, καθώς μιλάμε, να προφέρουμε πολύ περισσότερους φθόγγους φωνηέντων, αλλά οι λέξεις μας ξεχωρίζουν μεταξύ τους μόνο μέσα από τις εναλλαγές αυτών των πέντε φωνηέντων. Για παράδειγμα, υπάρχουν μόνο πέντε δυνατότητες προφοράς pis, pes, pas, pos, pous, που να ξεχωρίζουν λέξεις.

Αυτοί οι φθόγγοι σχηματίζονται με άνοιγμα του στόματος και συγκεκριμένες θέσεις της γλώσσας σε σχέση με τον ουρανίσκο. Το καταλαβαίνουμε όλοι πως όταν προφέρουμε [a], η γλώσσα μας είναι χαμηλά και το στόμα ανοίγει πολύ. Όταν προφέρουμε [i], η γλώσσα είναι ψηλά και το στόμα ανοίγει λίγο. Στην ενδιάμεση κατάσταση της γλώσσας και με ενδιάμεσο άνοιγμα του στόματος παράγεται το [e]. Αν στην προφορά λάβουν μέρος και τα χείλη μας, τότε, με στρογύλευμά τους, παράγεται το [o] και το [u]. Οι θέσεις της «καμπουρίτσας» της γλώσσας (στην επάνω εικόνα) είναι καθοριστικές και αποδίδονται με το τρίγωνο (δεξιά).

Τα φωνήεντα βρίσκονται σε όλες τις συλλαβές. Όμως στα «βόρεια ιδιώματα», στα οποία ανήκει και η πρεβεζάνικη γλώσσα και προφορά, μέχρι και την προηγούμενη γενιά, οι άτονες συλλαβές δεν μπορούν να περιέχουν ε και ο. Περιέχουν μόνο τα αντίστοιχα πιο κλειστά φωνήεντα ι και ου. Στις άτονες συλλαβές, το πρεβεζάνικο σύστημα φωνηέντων είναι τριφωνηεντικό, με τα [i], [a] και [u], χωρίς τα [e] και [o]. Έτσι η λέξη «εβδομήντα» γίνεται «ιβδουμίντα» ή [ivdumida]. Η φράση «έρχομαι σε σένα» γίνεται «έρχουμι μι σένα» ή [erhumi mi sena].

Υπάρχουν και άλλα πολλά άλλα πάθη φωνηέντων και συμφώνων. Μια γοητευτική και πολύπλοκη γραμματική αναδεικνύεται σε πολλές ελληνικές πόλεις και περιφέρειες, που έτσι δεν μιλούν «κολωνακιώτικα». Ας μου επιτραπεί να προσθέσω πως σε μια φοιτητική εργασία φωνητικής που είχα κάνει με γάλλους συναδέλφους (που μάθαιναν ελληνικά) είχαμε διατυπώσει τους απλούς και όμορφους κανόνες που ακολουθούν οι μετατροπές στις πρεβεζάνικες φράσεις «ζμΠάτρα», «σνΑθήνα», «σΘισσαλουνίκη» κ.λπ. σε σχέση με τις «όμορφες» «στάνταρ» εκφράσεις «στην Πάτρα», «στην Αθήνα», «στη Θεσσαλονίκη».

Advertisements
This entry was posted in πολεογραφία, τοπικότητα, γλώσσα, επικοινωνία, εκπαίδευση, νεκρολογία and tagged , , , . Bookmark the permalink.

4 Responses to Α ΜΠΡΕΒΙΖΑ Ζ ΜΠΑΤΡΑ ΚΙ ΣΝ ΑΘΗΝΑ

  1. Ο/Η ΗΡ. ΝΟΥΣΙΑΣ λέει:

    τσέντσαν τσάλς.

  2. Ο/Η dimosioshoros λέει:

    Ενδιαφέρουσα ανάλυση έβαλε σήμερα στο ιστολόγιό του ο Νίκος Σαραντάκος.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s