Η ΕΚΔΙΚΗΣΗ ΤΟΥ ΗΤΑ

Διαβάστε εδώ την απάντηση που δημοσίευσε ο Αντιδήμαρχος της Δημοτικής Ενότητας Λούρου κ. Λάζαρος Παπαχρήστος για τα οικονομικά του Δήμου Πρέβεζας

Μηκρή ορμήνια για τα γράματα, κε ορθογραφήα της ρομέηκης (και όχι μόνο) γλόσας 

Θυμάμαι πριν πολλά χρόνια, που ένας πρεβεζάνος τεχνίτης, (Σ.Χ.), μου είχε πει πως δεν ήξερε καλά τα γράμματα του αγγλικού αλφαβήτου (ή του λατινικού, θα λέγαμε, πιο σωστά) και θα ήθελε να γινόταν δεκτός στο σχολείο σαν ακροατής για να παρακολουθήσει μερικά μαθήματα και να εξοικειωθεί με την ανάγνωσή τους. Σαν παράδειγμα μου είπε: «Δεν με νοιάζει πως το προφέρουν, εγώ θα το διαβάζω λίγκητ και θα το θυμάμαι». Το λίγκητ δεν ήταν άλλο από το Light – LIGHT, την αγγλική λέξη για το «φως» και το «ελαφρό». Θυμάμαι επίσης πως σε ομιλία ενός εξωτερικού ομιλητή στο γυμνάσιο είχα ακούσει για τους «Αδελφούς Βρίγκητ» (Αδελφοί Ράιτ, Wright) που κατασκεύασαν το πρώτο αεροπλάνο. Ο καλός μου συνάδελφος και φίλος Δημήτρης Σκλαβενίτης μου είχε πει, όταν τελείωσε η διάλεξη, «το πρόσεξες εκείνο το «αδελφούς Βρίγκητ»»;

Θυμήθηκα αυτές τις περιπτώσεις, χθες που έγραφα για τη στρυχνίνη και την κινίνη και για τη βιαστική παρανάγνωση των λατινόγραπτων λέξεων (STRYCHNINE, QUININE) που έφερε σε επαφή το δηλητήριο με το ανθελονοσιακό φάρμακο. Υποστήριζα μάλιστα πως πρέπει να «θεωρούμε αυτό το θάνατο σαν «εκδίκηση του γράμματος Η» που, σε πολλές γλώσσες, δεν έχει αυτόνομη ανάγνωση αλλά συμπληρώνει ένα άλλο γράμμα, για να του αλλάξει την προφορά».

Είναι γνωστό πως το σημιτικής προελεύσεως Η, στα περισσότερα ελληνικά αλφάβητα συμβόλιζε το «δασύ φθόγγο», που μοιάζει με ελαφρό -χ- , και προφερόταν ως «χέέτα» (hēta), με μακρό -ε-. Όταν όμως χάθηκε αυτή προφορά του ελαφρού -χ- κατέληξε να προφέρεται ως «έέτα» (ēta) και να συμβολίζει το μακρόχρονο -η-.  Αργότερα, στις ελληνικές διαλέκτους όπου ακόμα υπήρχε η προφορά με το ελαφρό -χ-, το κεφαλαίο Η («Ι–Ι») κόπηκε σε δυο γράμματα «Ι-» και «-Ι» και το αριστερό κομμάτι «Ι-»  έμεινε για το ελαφρό -χ-. Είναι η περίφημη δασεία. Όμως στη γλώσσα μας το κανονικό Η ταυτίζεται με το ι, ενώ στα λατινικά και τις λατινόγραπτες γλώσσες το Η αντιστοιχεί στο  -h- ως ελαφρό -χ-, και όχι μόνο.

Ο αναγνώστης μας ίσως γνωρίζει πως ο ποιητής και πεζογράφος Γιάνης Βηλαράς (1771 – 1823), γιαννιώτης γιατρός με σημαντική συνεισφορά στο γλωσσικό ζήτημα, είχε προτείνει τη γενικευμένη χρήση του -η- στη θέση του -ι-. Ο Γιάνης Βηλαράς (με ένα -ν- στο Γιάννης) είχε γεννηθεί στα Κύθηρα, αλλά μεγάλωσε στα Ιωάννινα, πατρίδα του πατέρα του, που και αυτός ήταν γιατρός στην περιοχή, και σπούδασε στην Ιταλία (Πάδοβα, Μπολόνια). Ήταν ο γιατρός του Βελή Πασά, γιου του Αλή Πασά. Το βιβλίο του είχε τον τίτλο «Μηκρή ορμήνια για τα γράματα, κε ορθογραφήα της ρομέηκης γλόσας». Παρατηρούμε πως και το -ι- δεν έχει χαθεί στην πρότασή του, αλλά χρησιμεύει για την απόδοση του -γι-, δηλαδή, η λέξη «γιατρός» θα γράφεται «ιατρός» και θα προφέρεται «γιατρός».

Κλείνουμε το σημείωμά μας με τις ιδιοτυπίες της ανάγνωσης και της προφοράς του -h- στις διάφορες γλώσσες. Είπαμε πιο πάνω πως δεν έχει αυτόνομη ανάγνωση αλλά συμπληρώνει κάποιο άλλο. Στα γαλλικά το -h- δεν διαβάζεται ποτέ και χρησιμεύει σαν απλό φωνητικό σύμβολο που απλά χωρίζει, μερικές φορές, το άρθρο από την κύρια λέξη. Χρησιμεύει επίσης για να γράφεται στα γαλλικά το παχύ σ (-ch-). Ούτε στα ιταλικά δεν διαβάζεται το -h- και χρησιμεύει για να ξεχωρίζει λέξεις ή σαν συμπλήρωμα. Το ιταλικό -ch- διαβάζεται -k- όπως στη λέξη chilo, δηλαδή το h μας απαγορεύει να διαβάσουμε «τσιλό» αλλά «κιλό». Στα τουρκικά το -h- είναι ένα καλό -χ-, όπως στο harem (χαρέμι). Στα αγγλικά και τα γερμανικά το -h- έχει επίσης αυτόνομη ανάγνωση, π.χ. στην αρχή των λέξεων, σαν ελαφρό -χ-, όπως στο house  και Haus (σπίτι και στις δυο γλώσσες). Όμως στα αγγλικά το -ch-  είναι το παχύ -τσ-, αλλά με εξαιρέσεις. Στα γερμανικά το -ch- είναι το χ, ενώ το το παχύ -σ- είναι το -sch-. Στα πορτογαλικά το -nh- δεν διαβάζεται -νχ-, δηλαδή λέμε σωστά «πιράνιας» και όχι «πιράνχας», για τα φοβερά ψαράκια piranhas. Στα ρωσικά το Η είναι το Ν (όπως στη λέξη ΛΕΗИΗ = Λένιν). Αυτά για τη …νίκη του ήτα.

This entry was posted in σχολεία της Πρέβεζας, γλώσσα, εκπαίδευση and tagged , , , , , . Bookmark the permalink.

6 Responses to Η ΕΚΔΙΚΗΣΗ ΤΟΥ ΗΤΑ

  1. Ο/Η ο δείμος του πολίτη λέει:

    Ενδιαφέρουσα προσέγγιση. Βέβαια, το -η- στα αρχαία ελληνικά προφέρονταν είτε ως -αα- είτε ως -εε- (1,5 ε ή α όχι 2) εξού και ο μετέπειτα χαρακτηρισμός του ως μακρό. Μάλιστα επειδή κυριαρχούσα το -εε- το βλέπουμε και στα λατινότροπα Hercules, Demosthenes, Perikles κλπ.

  2. Ο/Η Ητακουστής λέει:

    «Είναι η περίφημη δασεία» η οποία παρέδωσε στα Αγγλικά λέξεις όπως
    Rhodes, rhododentron, Rhesus

    Εφ’ όλης της ύλης
    http://en.wikipedia.org/wiki/Heta_(letter)

    http://en.wikipedia.org/wiki/H
    http://en.wikipedia.org/wiki/Phonological_history_of_English

  3. Ο/Η Ητακουστής λέει:

    Ξέχασα να αναφέρω λέξεις όπως helix (helicopter) helios, herpes, harp, Hy(a)ena
    ων ουκ έστιν αριθμός

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s