ΕΡΙΚ ΧΟΜΠΣΜΠΟΜ, Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΝΟΣ

«Ισχύουν ακόμα ιστορικές επιστημονικές θεωρίες που στηρίζονται στη μυθολογία»

Πέθανε χθες ο διάσημος μαρξιστής και αμετανόητα φιλοσοβιετικός κομμουνιστής, μεγάλος ιστορικός,  Έρικ Χόμπσμπομ (Eric John Ernest Hobsbawm). Ζώντας σε μια ηγέτιδα ψυχροπολεμική χώρα, τη Μεγάλη Βρετανία, και ανεβαίνοντας εκεί στην ακαδημαϊκή ιεραρχία, μετά το Β΄Παγκόσμιο Πόλεμο, καταλαβαίνουμε πόσο σημαντικός θα ήταν ώστε να ξεπεράσει τα εμπόδια που ανέντιμα έμπαιναν σε όσους εκδήλωναν πως πίστευαν σε κάποια άλλη «μεγάλη πατρίδα». Άλλωστε ο εβραιο-αλεξανδρινός αυτός διανοούμενος, γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια και μεγάλωσε στη Βιέννη, ενώ στην τελευταία «ηπειρωτική» φάση της ζωής του (δηλαδή εκτός Αγγλίας) έζησε, προπολεμικά, στο Βερολίνο, απ΄ όπου έφυγε και εγκαταστάθηκε, μόνιμα πια στο Λονδίνο.

Θυμάμαι, πάνε δέκα χρόνια, περπατούσα στη Ρυ-ντεζ- εκόλ, όπου βρίσκεται η Σορβόνη, το παραδοσιακό παρισινό πανεπιστήμιο, και πρόσεξα μια ασυνήθιστη κοσμοσυρροή σε μια από τις εισόδους. Λέω «ασυνήθιστη», γιατί δεν έβλεπα το μπες-βγες του νεανικού φοιτητικού κοινού, αλλά μεγαλύτερους ανθρώπους συγκεντρωμένους γύρω από τη «θύρα». Ρώτησα και μου είπαν πως σε λίγο θα μιλούσε, προσκεκλημένος, ο Χόμπσμπομ. Περίμενα στο πλήθος αρκετή ώρα και κάπως διείσδυσα, μέχρι που από μακριά τον είδα, αλλά δεν υπήρχε ελπίδα να παρακολουθήσω τη διάλεξή του. Απογοήτευση.

Είχα την ευκαιρία να συνυπηρετήσω στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο με τη Μαριέττα Οικονομοπούλου, διδάκτορα ιστορίας της Οξφόρδης, που είναι από τα πρώτα άτομα που μετέφρασαν Χόμπσμπομ στα ελληνικά. Θεωρώ πως είναι σημαντική η λεξιλογική και φρασεολογική συμβολή της στην απόδοση του βιβλίου «Η εποχή των επαναστάσεων, 1789-1848», που αποτελεί το πρώτο μέρος της θαυμαστής τριλογίας για το «μεγάλο σε διάρκεια 19ο αιώνα» (long nineteenth century). Αν ο Χρυσούς αιών του Περικλέους διήρκεσε πενήντα περίπου χρόνια, ο 19ος αιώνας κατά Χόμπσμπομ διήρκεσε 125, αφού άρχισε με τη Γαλλική Επανάσταση (1789) και τελείωσε με την έναρξη (1914) του Α’ Παγκόσμιου Πολέμου.

Περίοδοι, διάρκειες και στιγμές μπλέκονται στην Ιστορία με χώρους, χώρες και συνοριακές γραμμές, που αναδεικνύουν ή εξαφανίζουν έθνη, τάξεις, πόλεις και γλώσσες. Τα ζητήματα αυτά έχουν θεμελιώδη παιδαγωγική αξία, όχι μόνο σαν «διδακτέα ύλη» για μαθητές και φοιτητές αλλά πιο πολύ σαν μάθημα για μας τους δασκάλους τους. Πόσο σωστά, αλήθεια, το ελληνικό εκπαιδευτικό σύμπλεγμα θέλει να δει ζητήματα τέτοια όπως η όποια «ευρωπαϊκότητα» της ηπείρου μας ή η «ελληνικότητα» της κληρονομιάς μας;

Ο Χόμπσμπομ υπογραμμίζει πως «δεν πρέπει να συγχέουμε πολιτική, ιστορία και γεωγραφία»   αφού, για τον ιστορικό αυτό, αποτελεί ερώτημα το κατά πόσο «οι ήπειροι έχουν ιστορία ως ήπειροι». Εξάλλου είναι ο ίδιος που υποστήριζε: «ισχύουν ακόμα θεωρίες που στηρίζονται στη μυθολογία, και θα παραθέσω εδώ την περίπτωση της σύγχρονης Ελλάδας. Η αρχαία Ελλάδα δεν υπήρξε ως εθνικό-εδαφικό κράτος. Οι Έλληνες είχαν ξεχάσει τα πάντα από την κλασική αρχαιότητα». Εμείς απλά να αναρωτηθούμε, σαν μνημόσυνη σκέψη για το δάσκαλο Χόμπσμπομ, «Τι είδους κοινωνικό, εκπαιδευτικό και σχολικό αντίβαρο υπάρχει για τα ζητήματα αυτά, στην ελληνική κοινωνία, όπου παράγεται ένας εθνοκεντρικός γεωγραφικός, γεωπολιτικός, ιδεολογικός λόγος, που αυτόματα καθιστά ασήμαντες τις ποικίλες πολεογραφικές, κοινωνικές και ταξικές οντότητες, και την αδιάκοπη πάλη ανάμεσα στις τελευταίες,  που παράγουν την Ιστορία»;

Hobsbawm, E., On History, Weidenfeld & Nicolson, 1997, σελ. 217.
Μάρθα Πύλια [Επιμέλεια, συνέντευξη], «Έρικ Χόμπσμπομ – Ο ιστορικός και το έργο του», Ο Πολίτης, 100/Μάιος 2002, σελ. 27.

Advertisements
This entry was posted in Ιστορία and tagged , . Bookmark the permalink.

One Response to ΕΡΙΚ ΧΟΜΠΣΜΠΟΜ, Ο ΜΕΓΑΛΟΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΙΝΟΣ

  1. Παράθεμα: ΣΤΟΝ ΤΑΦΟ ΤΟΥ ΚΑΡΟΛΟΥ ΜΑΡΞ | "Δημόσιος Χώρος Γ. Ρέντζος"

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s