ΣΤΗ ΜΟΣΧΑ, ΣΤΗ ΜΟΣΧΑ

Διαθεματική θεατρική προσέγγιση στη σκιά που άφησαν Οι Tρεις Aδελφές του Τσέχοφ 

Σε ένα ταξίδι μου στη Μόσχα, στη μετασοβιετική εποχή, μου έκανε πολύ κακή εντύπωση πως μπροστά από τον εντυπωσιακό ουρανοξύστη του Πανεπιστημίου Λομονόσοφ (βλ. εικόνα) υπήρχε ένα αεροπανό που κατέστρεφε την ωραία εικόνα. Το φωτογράφισα, συναισθανόμενος πως τέτοιες διαφημιστικές ακρότητες δεν θα υπήρχαν στο παρελθόν. Τέτοιοι ουρανοξύστες στη Μόσχα υπάρχουν εφτά και αποτελούν πολεοδομικό στοιχείο της σταλινικής πολεοδομίας και αρχιτεκτονικής, που πολλοί εχθροί και φίλοι επέκριναν. Εμένα με εντυπωσίασαν. Έτυχε μάλιστα να μένω σε ένα από αυτά τα κτίρια, το «Ξενοδοχείο Ουκρανία», ενώ σε ένα άλλο, που βρισκόταν σε φάση μεγάλων επισκευών, έκανα μια πρόχειρη επιτόπια κτιριολογική μελέτη. Τα λέω αυτά σαν εισαγωγή στην παρουσίαση της ιδέας για μια θεατρική προσέγγιση της Μόσχας με διδακτικό «διαθεματικό» στόχο.

[ΔΕΙΤΕ ΕΔΩ
ΚΑΛΕΣΜΑ ΤΗΣ ΠΑΣΕΒΕ
ΓΙΑ ΤΗ ΓΕΝΙΚΗ ΑΠΕΡΓΙΑ ΣΤΙΣ 6 ΚΑΙ 7 ΝΟΕΜΒΡΗ 2012]

Πυρήνα έμπνευσης της προσπάθειας αποτέλεσε το έργο του Τσέχοφ «Οι τρεις αδελφές». Είναι γνωστό πως στο έργο αυτό η ρωσική πρωτεύουσα προβάλλεται ως ιδεώδες που πρέπει να προσπελαστεί, μια πόλη ονείρου που πρέπει να πραγματοποιηθεί, ένας γεωγραφικός στόχος που πρέπει να κατακτηθεί. Φυσικά ο θεατής κάνει μια μεταφορική ανάγνωση, ακρόαση και θέαση όλων αυτών. Αυτό θα είχε κατά νουν και ο ίδιος ο Τσέχοφ. Θα πρέπει όμως να λάβουμε υπόψη πως, η αναφορά στο όνειρο «Μόσχα», γίνεται από ένα συγγραφέα για τον οποίον επισημαίνεται ότι «η Μόσχα υπήρξε η κατ’ εξοχήν θεατρική αναφορά πόλης σε όλο το παγκόσμιο δραματολόγιο». Και δεν μένει ασχολίαστο από τους ειδικούς το γεγονός πως αυτή η αγάπη δεν εκδηλώνεται προς μια πόλη που είναι απλά η πρωτεύουσα της χώρας, αφού τότε δεν ήταν η Μόσχα πρωτεύουσα αλλά η Αγία Πετρούπολη. Μπορούμε να συγκρίνουμε αυτή την αγάπη με εκείνη που δείχνει η ελληνική νεολαία (π.χ. πρεβεζάνοι φοιτητές και μαθητές) για τη Θεσσαλονίκη, σε σχέση με την Αθήνα.

Με τον Κώστα Καζούκα σκεφτήκαμε πως «ποιητική αδεία», ο διαθεματιστής συγγραφέας και εκπαιδευτικός, διδάσκαλος της πόλης, σε μάθημα πολεογραφίας, με στόχο την προσέγγιση μιας πόλης, σε μια εποχή της, εγκαθιστά τους ήρωές του στην πόλη των ονείρων τους και παρακολουθεί τη ζωή τους μερικές δεκαετίες μετά. Πρόκειται για τη μία από τις «Τρεις αδελφές» την Ειρήνα, την κόρη της Όλγα, που εμφανίζεται ως αρχιτέκτονας-πολεοδόμος και την εγγονή Μάσσα, που είναι φοιτήτρια Φυσικής.

Τόπος της δραματουργικής ανάπτυξης του προτεινόμενου έργου καθίσταται το διαμέρισμα στη Μόσχα στο οποίο υποτίθεται ότι, σε νεότερη εποχή, κατοικεί η μια από τις κατιούσες οικογένειες των τριών τσεχόφειων κοριτσιών (γιοι ή κόρες). Το διαμέρισμα αυτό βρίσκεται στο εντυπωσιακό οικιστικό συγκρότημα – ουρανοξύστη με το όνομα «Ψηλό σπίτι» στην «Αποβάθρα των λεβητοποιών» (Высотка на Котельнической). Είναι ένας από τους εφτά σταλινικούς ουρανοξύστες, που είπαμε πιο πάνω. Στο συγκρότημα αυτό ήταν που μας είχε δοθεί η ευκαιρία επιτόπιας πολεογραφικής έρευνας, το καλοκαίρι του 2003. Με βάση τις εντυπώσεις μας συνεργαστήκαμε με τον Κώστα Καζούκα, που επιμελήθηκε τη συγγραφή του κειμένου και τη σκηνοθεσία. Τη θεωρητική προσέγγιση και τη πρακτική ανάπτυξη την παρουσιάσμε σε δύο συνέδρια. Εξάλλου είχαμε βασιστεί και στην κοινωνικογεωγραφική έρευνα του δημοσιογράφου Παύλου Παλαιολόγου που, στο τέλος της δεκαετίας του 1950, αποτέλεσε μια αξεπέραστη κατάθεση.

Με τη σχετική εκπαιδευτική διαδικασία, γίνεται προσπάθεια να διαγραφούν οι στόχοι και οι φάσεις δραματοποίησης μιας πολεογραφικής ύλης (περιγραφή της Μόσχας) που επιτυγχάνεται διαμέσου του λόγου των πρωταγωνιστών οι οποίοι ζουν στην πόλη αυτή, ενώ εισάγονται και καταλλήλως επιλεγμένα στοιχεία σχετικά με την πολεοδομία της, τις διαμάχες για την παραγωγή μιας «σοσιαλιστικής πόλης» και τη ζωή της. Δίνουμε μικρό απόσπασμα. Οι τρεις γυναίκες συνομιλούν στο καθιστικό του σπιτιού τους (Βλ.  εικόνα σε φλουτάρισμα. Αριστερά η Ειρήνη Παπαδημητρίου. Στην αριστερή γωνία φωτογραφία από παράσταση του έργου Οι Τρείς Αδελφές. Στη δεξιά γωνία το εξώφυλλο του βιβλίου του Π. Παλαιολόγου).

ΟΛΓΑ:     …Μάσσα μου, μην κουράζεις άλλο τη γιαγιά.
ΕΙΡΗΝΑ:   Άσε με, αφήστε με να τα πω. Ξέρεις ότι η μάνα σου ήταν άριστη μαθήτρια. Την πήραν και στην Κομσομόλ και ήταν διπλά περήφανη. Ήταν άριστη, γι` αυτό τη δέχτηκαν στο Λομονόσωφ στο τμήμα αρχιτεκτόνων. Αχ, κανένα παράπονο δεν πρέπει να `χω. Αν δε διώχναμε τον Τσάρο, ένας Θεός ξέρει πως θα `μασταν σήμερα. Την αλήθεια τη λέω, δε μπορώ…
ΜΑΣΣΑ:    Α, δε σας είπα. Σήμερα στο Πανεπιστήμιο, είχαμε τα αποκαλυπτήρια του αγάλματος του συντρόφου Λιέμπεντεφ, του μεγάλου φυσικού που ανακάλυψε την πίεση της ακτινοβολίας. Ξέρετε ότι σε ένα πεντάχρονο πλάνο η Σοβιετική Ένωση είναι να φτιάξει τον πρώτο δορυφόρο της Γης; Ο Πρύτανης μας είπε ότι απ` του χρόνου θα ξεκινήσει και εκπαίδευση αστροναυτών. Στο νέο πεντάχρονο προβλέπουν ότι θα στείλουμε και άνθρωπο, να κάνει το γύρω της Γης. Μας είπε ότι όσοι σπουδάζουμε φυσική μπορούμε να πάρουμε μέρος στα δοκιμαστικά τεστ. Εμείς το πιστεύουμε. Ο πρώτος άνθρωπος που θα βγει στο διάστημα θα είναι σοβιετικός πολίτης, απόφοιτος του δικού μας κρατικού πανεπιστημίου. Κι η πρώτη γυναίκα αστροναύτισσα δική μας θα `ναι.
ΟΛΓΑ:     Θαύματα θα κάνουμε αν δε μας οδηγήσει στο κυνήγι των εξοπλισμών η Αμερική.
ΜΑΣΣΑ:    Μαμά, θα τρίβουν όλοι τα μάτια τους στο τέλος του αιώνα μας. Εμείς δε δουλεύουμε για το προσωπικό κέρδος, αλλά για τους άλλους, για τους πολλούς, για την επανάσταση.
ΕΙΡΗΝΑ:   Αχ, παιδί μου, οι άνθρωποι μόνο στις δύσκολες ώρες γίνονται γροθιά. Αχ, λόγια χιλιοειπωμένα. Απ` την εποχή της Αρχαίας Ελλάδας τα ξέρουμε.
ΜΑΣΣΑ:    Α, γιαγιά, μαμά, το μεσημέρι συνάντησα έναν Έλληνα δημοσιογράφο. [ανοίγει τις σημειώσεις της]. Το όνομά του είναι [διαβάζει συλλαβιστά] Παύλος Παλαιολόγος. Έμεινε μ’ ανοιχτό το στόμα σαν είδε το πάρκο «Γκόρκυ».
ΟΛΓΑ:      Ενδιαφέρον. Για πες μας.
ΕΙΡΗΝΑ:   Όταν ήμουν κοριτσάκι, πριν την Επανάσταση δεν υπήρχε τέτοιο πάρκο.
ΟΛΓΑ:      Ήταν ένας απέραντος σκουπιδότοπος. Είναι δικό μας δημιούργημα.
ΜΑΣΣΑ:    Έχει γυρίσει όλο τον κόσμο, μου είπε. Τέτοιο πάρκο δεν έχει ξαναδεί. Αυτό είναι πάρκο πολιτισμού είπε. «Αισθάνεσαι ελεύθερος, λυτρωμένος, καθαρός μέσα σ`αυτό το πάρκο» ήταν τα λόγια του. Και να σκεφτείτε ότι δεν τα πάει καλά με την ιδεολογία μας.
ΟΛΓΑ:      Αυτό είναι πολύ ενδιαφέρον.
ΜΑΣΣΑ:    Ακριβώς είπε [διαβάζει τις σημειώσεις της]: «σε συνεπαίρνει το αγαθό, καταλαβαίνεις τη δύναμη του, νοιώθεις την ανάγκη να ανταλλάξεις αδελφικό ασπασμό με τους ομοίους σου». Καλά κάνατε και την ονομάσατε «Γκόρκυ», μου εξομολογήθηκε. Τότε του είπα ότι προς τιμήν αυτού του μεγάλου μας ανθρωπιστή-συγγραφέα ονομάσαμε «οδό Γκόρκυ» και την οδό Τβέρσκαγια μετά τη διαπλάτυνση της. Μ` αυτά που είδε έγινε πιο σοβιετικός απ’ τους Σοβιετικούς. Έτσι είπε.
ΕΙΡΗΝΑ:  Μα, αυτός ο άνθρωπος κατασυγκινήθηκε.
ΜΑΣΣΑ:    Τι σας λέω! Κι έκανε μια σπουδαία παρατήρηση «Εμείς στην Αθήνα έχουμε σύμβολο τον Παρθενώνα, η Νέα Υόρκη το άγαλμα της Ελευθερίας και σεις το Πανεπιστήμιο Λομονόσωφ». Τον εντυπωσίασε το κτίριο των θετικών επιστημών με το κόκκινο αστέρι στον ουρανοξύστη. Όταν του είπα ότι έχει ύψος 240 μέτρα δεν το πίστευε.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

Ιωάννης Ρέντζος, Κώστας Καζούκας «Στη Μοσχα… Στη Μοσχα»:  Ιδιογραφική προσέγγιση μιας πόλης, στο πλαίσιο της εκπαιδευτικής διαθεματικότητας, με τη βοήθεια θεατρικής παράστασης», 8ο  Πανελλήνιο Γεωγραφικό Συνέδριο της Ελληνικής Γεωγραφικής Εταιρείας, 4-7 Οκτωβρίου 2007, Αθήνα. /// Κώστας Καζούκας, Ιωάννης Ρέντζος «Διεπιστημονική θεατρογραφία στα όρια  πολιτισμικής – πολιτικής – αστικής γεωγραφίας και φυσικής – Μια διαθεματική δοκιμή πολεογραφικής προσέγγισης της Μόσχας», 2ο Διεθνές Διεπιστημονικό Συνέδριο «Επιστήμη και Τέχνη», Ένωση Ελλήνων Φυσικών, Ιανουάριος 2008, Αθήνα. /// Αντόν Τσέχωφ, Οι Τρεις Αδελφές, Μετάφραση Ερρίκος Μπελιές, 2004, Κέδρος. /// Παύλου Παλαιολόγου, Η Ρωσία όπως την είδα, Εκδοτικόν Ινστιτούτον Αθηνών, Αθήνα 1957.

Advertisements
This entry was posted in πρεβεζάνοι συγγραφείς, πολεογραφία, πολεοδομία, πολιτισμός, θέατρο and tagged , , , , , , , , . Bookmark the permalink.

One Response to ΣΤΗ ΜΟΣΧΑ, ΣΤΗ ΜΟΣΧΑ

  1. Παράθεμα: ΤΟ «ΠΡΟΤΖΕΚΤ» ΣΤΗ ΔΙΔΑΚΤΙΚΗ ΠΡΑΞΗ | "Δημόσιος Χώρος Γ. Ρέντζος"

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s