ΜΠΑΤΣΟΣ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΠΑΙΔΙ;

Ενδιαφέρουσες λεξικογραφικές συγκλίσεις

Μετά τη χρήση, που έκανε της λέξης μπάτσος ο βουλευτής κ. Βούτσης, ανέβηκε η αξία της στο «γλωσσικό χρηματιστήριο» αφού πολλοί, για ακόμα μια φορά, αναρωτιούνται ποια είναι η σημασία της. Χαριτωμένες εκδοχές συνδέουν την προέλευσή της με το ήπιο ράπισμα («μπάτσα», «μπάτσος»), που υποτίθεται ότι δίνουν οι αστυνομικοί, όταν τους δοθεί ευκαιρία.

Είναι πιθανό πως η λέξη «μπάτσος» συνδέεται πιο πολύ με τη γυναικεία κόμμωση «παζ» και πιθανώς με την ελληνική λέξη παιδί, παρά με κάτι άλλο. Στη εικόνα βλέπουμε έναν «παζ» του μεσαίωνα, την αμερικανίδα ηθοποιό Bettie Page (1923 – 2008) που έγινε γνωστή με το χτένισμα «παζ» και την τηλεφωνική συσκευή ειδοποίησης τον πέιτζερ. Τι σχέση έχουν όλα αυτά μεταξύ τους;

page3

Στα γαλλικά η λέξη page είναι ισότιμη με τη λέξη «βαλές», δηλαδή υπηρέτης, βοηθός, και επεξηγείται ως «νέος που είναι στην υπηρεσία του βασιλιά και άλλων αξιωματούχων ή κυριών της αριστοκρατίας». Το λεξικό Petit Robert φέρνει σε επαφή τις λέξεις page και παιδί και κάνει την υπόθεση εκλατινισμού της λέξης «παιδίον»,  που έδωσε «paidion». Να πούμε εδώ πως δεν πρέπει να μας ξενίζει η επαφή της προφοράς δ, ζ, τσ δηλαδή παιδί – παζ – μπάτσιος, γιατί ξέρουμε πως το ίδιο έχει συμβεί με το σχέδιο – σκετς – σκίτσο. Εξάλλου θυμόμαστε, πως η κλίση ζεύς – διός παρουσιάζει τέτοια εναλλαγή ζ και δ.

Ενδιάμεση ισότιμη ιταλική λέξη είναι ο paggio (πάτζο) που σημαίνει, όπως το επεξηγεί το παλιό λεξικό του Policarpo Petrocchi (1894), «Νέος με ευγενή μάλλον καταγωγή, που υπηρετεί ηλικιωμένους».  Όπως φαίνεται, τα ιταλικά μεσολάβησαν στην πορεία της λέξης από τα ελληνικά στα γαλλικά. Πρέπει να υποθέσουμε πως η ελληνική λέξη «μπάτσος», με την υποτιμητική έννοια για τους αστυνομικούς, προέρχεται από την κοντινή σε εμάς ιταλική γλώσσα. Παρατηρούμε πως η εναλλαγή άηχο (π) ηχηρό (τζ) της λέξης paggio έγινε εναλλαγή ηχηρό (μπ) άηχο (τσ) στη δική μας λέξη μπάτσος.

Εξάλλου, σύμφωνα με το λεξικό Webster, στα αγγλικά, ή ίδια λέξη page, που προφέρεται σαν γαλλική παζ, έχει ανάλογη σημασία, «νέου ευγενούς καταγωγής στο χώρο των ιπποτών» και επεκτείνεται και σε «παιδιά θελημάτων». Πολλοί μπορεί να θυμούνται τις τηλεφωνικές συσκευές ειδοποίησης (pagers), που είχαν διαδοθεί πριν από τα κινητά σε μεγάλες επιχειρήσεις και εργοτάξια.

Advertisements
This entry was posted in Δημόσιος Χώρος and tagged , , , . Bookmark the permalink.

One Response to ΜΠΑΤΣΟΣ ΣΗΜΑΙΝΕΙ ΠΑΙΔΙ;

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s