ΚΟΛΠΟΣ ‘Η ΧΕΡΣΟΝΗΣΟΣ;

thermaikΧαρτογραφία από ένα βιβλίο του Νίκου Γαβριήλ Πεντζίκη

Στο ζωντανό «υικό» πολεογράφημά του για την πατρίδα του, τη «Μητέρα Θεσσαλονίκη», ο γνωστός λογοτέχνης και ζωγράφος Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης, απεικόνιζε στο εξώφυλλο του βιβλίου το Θερμαϊκό Κόλπο με βάση την εύκολα αναγνωρίσιμη τεχνοτροπία του. Και μάλιστα, οι μαύρες σινικές πινελιές των πυρήνων, που επαναλαμβανόμενοι γεμίζουν τον πίνακα, φαίνεται πως είναι καμωμένες για να συγκροτούν προσόψεις πολυκατοικιών (Έχει τόσες πολλές άλλωστε η Συμπρωτεύουσα…).

Έτσι ο πίνακας, όπως τον βλέπουμε στο εμπροσθόφυλλο, και όχι στη συνέχειά του στο οπισθόφυλλο, παρουσιάζει δυο κύριες επιφάνειες που χαρακτηρίζονται από μικρή και -αντίστοιχα- μεγάλη πυκνότητα αναπαραγόμενων πυρήνων. Η μια επιφάνεια κυριαρχείται από λευκό χρώμα ενώ στην άλλη επικρατεί το μαύρο. Πρόκειται προφανώς για το Θερμαϊκό Κόλπο και το πολεοδομικό συγκρότημα της Θεσσαλονίκης.

Ένα ερώτημα τίθεται εδώ, που δεν απορρέει βέβαια τόσο από τη βαθύτερη αισθητική ζωγραφική πλευρά, αλλά είναι σχετικό με την αντιληπτική διδακτική χαρτογραφική αξία του έργου: Ποιο από τα δύο μέρη του πίνακα δίνει την εντύπωση θάλασσας και τι είναι εκείνο που αφήνει να εννοηθεί πως το άλλο μέρος αντιπροσωπεύει στεριά; Το σκούρο ή το ανοιχτόχρωμο αναμένουμε να συμβολίζει, γενικά, τη στεριά; Και, αντίστροφα, ποιο πρέπει να είναι το «χρώμα» της θάλασσας στις ασπρόμαυρες και γκριζόχρωμες απεικονίσεις, που, μάλιστα, επί μερικούς αιώνες αποτελούσαν το μοναδικό μέσο αναπαράστασης της γεωγραφικής-χαρτογραφικής πραγματικότητας; Φυσικά δεν μιλούμε για τους πανέμορφους πολύχρωμους διακοσμητικούς χάρτες αλλά για τα συνηθισμένα χαρτογραφήματα σε βιβλία.

Με μια ματιά, ο θεατής που δεν είναι συνηθισμένος να κάνει την ταύτιση του περιγράμματος, δηλαδή της διαχωριστικής επιφάνειας ή της «επιφάνειας διεπαφής» μεταξύ πόλης και θάλασσας, ενδέχεται να εκλάβει τη θάλασσα σαν ξηρά ενώ η ξηρά μπορεί να θεωρηθεί ως θάλασσα. Η εικόνα, δηλαδή, μπορεί να δώσει την εντύπωση μιας χερσονήσου ή μέρους ενός νησιού που, φυσικά, βρέχεται, γύρω-γύρω, από τη θάλασσα.

Το ζήτημα, μολονότι οριακό, δεν έχει διαφύγει της προσοχής του Norman J. Graves στο βιβλίο του Geography in Education (Heinemann, 1975) και για το λόγο αυτό το παρουσιάζουμε. Αφορμή, εξάλλου, έδωσε η παρατήρηση που κάναμε στο εξώφυλλο (και που ζητήσαμε να κάνουν και άλλοι προς επιβεβαίωση της υπόθεσής μας). Φυσικά, η χαρτογραφική μας παρατήρηση δεν αποτελεί κριτική του ζωγραφικού έργου, αλλά αντίθετα μας φέρνει, νομίζουμε, πιο κοντά με το έργο του Πεντζίκη. Που μάλιστα η «Μητέρα» αποτελεί ένα εξαιρετικό πολεογραφικό ανάγνωσμα.

Ας σημειώσουμε ότι το σχέδιο που βρίσκεται στην κορυφή της ιστοσελίδας μας έχει ελαφρά τροποποιηθεί για τις ανάγκες της δικής μας παρουσίασης.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΗ ΣΗΜΕΙΩΣΗ

Νίκος Γαβριήλ Πεντζίκης, Μητέρα Θεσσαλονίκη, ΚΕΔΡΟΣ, 1970
Norman J. Graves, Geography in Education, Heinemann, 1975

Advertisements
This entry was posted in πολεογραφία, γεωγραφία and tagged . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s