ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΩΣ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ

Ένα παράδειγμα από τις σχέσεις ναοδομίας, πολεοδομίας και αρχιτεκτονικής

[Στη γελοιογραφία: Κατά καιρούς στοχοποιείται η ιδιοκτησιακή, οικιστική και στεγαστική σχέση της Εκκλησίας με τον πληθυσμό. Του Κώστα Μητρόπουλου. ©Ταχυδρόμος, 31 Μαρτίου 1962.]

1234Το ζήτημα για τη ναοδομία και τις σχέσεις της με την αρχιτεκτονική, το παρουσιάζουμε εδώ με αφορμή τη συζήτηση για το μάθημα των θρησκευτικών και την παιδευτική του σημασία (βλ. εδώ για τη θέση μας), που αναδύεται από καιρού εις καιρόν. Σε παλιότερο κείμενο ο αρχιτέκτονας Κωστής Γκάρτζος κάνει λόγο για τη «βάρβαρη χρησιμοποίηση του [ο]πλισμένου σκυροδέματος στην αρχιτεκτονική του Ελληνικού ορθόδοξου ναού» (σελ. 222 – βλ. βιβλιογραφία κατωτέρω) ενώ ο Χρήστος Γιανναράς επικρίνει τη δυτική εκκλησιαστική αρχιτεκτονική

  • που «αποδέχτηκε και τον φουτουρισμό και τον κυβισμό και κάθε έξαλλη σχολή «μοντέρνας» ανησυχίας» (σελ. 242)
  • ενώ, «μέσα στο [δυτικό] ναό, δεν υπάρχει χώρος κατανύξεως»
  • αφού «το ίδιο κτίσμα θα μπορούσε να χρησιμέψ[ει] για βιβλιοθήκη ή πινακοθήκη δημόσια» (σελ. 240).

Σε σχέση με τις θέσεις του Χρ. Γιανναρά επισημαίνουμε

1) την επικριτική και ειρωνική προσέγγιση που γίνεται στη μοντέρνα τέχνη και

2) την αποκλειστική θεώρηση του ναού ως εσωτερικού μόνο, ενώ η πολεοδομική παρουσία του λατρευτικού χώρου έχει γενικότερη σημασία, όχι μόνο για τον πιστό αλλά και για οποιοδήποτε πολίτη (= άνθρωπο της πόλης).

Σε γραπτό του, ο αρχιτέκτονας Γιάννης Μιχαήλ, παρουσιάζοντας μια ξένη έκδοση ναοδομίας, σημειώνει:

  • «Και η Ελλάδα; Από πού πηγάζουν οι εμπνεύσεις της ελληνικής ναοδομίας αυτής της περιόδου; [Εννοείται από το 1950]. Όπως αναφέρθηκε εισαγωγικά, η Ελλάδα δεν συγκαταλέγεται στις 20 ευρωπαϊκές χώρες του βιβλίου. Μήπως δεν χτίστηκαν εδώ ναοί μετά το 1950; Κάθε άλλο. Χτίστηκε μια πληθώρα μέσα στα αστικά κέντρα, κυρίως για αντικατάσταση μικρών και προχείρων παλαιοτέρων ναών, αλλά και στους ατελείωτους νόμιμους οικισμούς. Στην Ελλάδα η επίσημη Εκκλησία παραμένει άτεγκτη και τυφλά προσκολλημένη στον κατ’ επίφαση «βυζαντινό ρυθμό». Αντίθετα από ό,τι συμβαίνει σε όλη την Ευρώπη, οι αρχιτεκτονικοί διαγωνισμοί είναι εδώ απαγορευμένοι καρποί για τη ναοδομία[…]».

Μαζί με τον Μιχαήλ, ο γνωστός ζωγράφος Αλέκος Φασιανός υποστηρίζει:

  • «Πόσο πιο ωραία θα ήταν αν η εκκλησία δεχόταν αυθεντικούς ζωγράφους, που να εκφράζουν το θρησκευτικό γεγονός με τον τρόπο τους. Νομίζω ότι το εκκλησίασμα θα ήταν πολυπληθέστερο, γιατί θα εξέφραζε η ζωγραφική τη σημερινή εποχή που ζούμε, θα ήταν πιο κοντά στον άνθρωπο. Ενώ τώρα, με το να μένει δογματικά στο παλιό, χάνει την πραγματικότητα».
1235
[Ο ελληνορθόδοξος ναός του Ευαγγελισμού στην Wauwatosa (Γουισκόνσιν) που σχεδιάστηκε το 1959 από τον Frank Lloyd Wright αποτελεί μια σημαντική ευκαιρία σύνδεσης της ορθόδοξης ναοδομίας με τη σύγχρονη αρχιτεκτονική].
 

    Κωστή Γκάρτζου «Σύγχρονη αρχιτεκτονική και ορθοδοξία» στο Σύνορο, 32 / Χειμώνας 1964, σελ. 217-224,
    Χρήστου Γιανναρά «Η μοντέρνα τέχνη στο λειτουργικό χώρο», Σύνορο, όπ. π., σελ. 237-243,
    Γιάννη Μιχαήλ «Ευρωπαϊκή ναοδομία: H θλιβερή απουσία της Ελλαδικής Εκκλησίας μετά το 1950», Το Βήμα, 20 Μαρτίου 2005. (Το βιβλίο που αναφέρει ο Μιχαήλ είναι: Wolfgang Jean Stock, Architekturführer – Christliche Sakralbauten in Europa seit 1950 / Architectural Guide – Christlian Sacred Buildings in Europe since 1950, Εκδ. Prestel, 2004).
    Αλέκος Φασιανός, Αθηναϊκό πανόραμα, Εκδόσεις Καστανιώτη, 1992, σελ. 59, 60.
    Meryle Secrest, «A Great Architect with Love for Nature and Lots of Light», στο Smithsonian, February 1994, σελ. 58.

 

Advertisements
This entry was posted in πολεογραφία, πολεοδομία, πολιτισμός, Δημόσιος Χώρος, γεωγραφία, εκπαίδευση and tagged , , , , . Bookmark the permalink.

2 Responses to ΤΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΑ ΩΣ ΜΑΘΗΜΑ ΓΕΝΙΚΗΣ ΚΟΥΛΤΟΥΡΑΣ

  1. Ο/Η dimosioshoros λέει:

    ΜΑΘΗΜΑ ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΩΝ ΚΑΙ ΝΑΟΔΟΜΙΑ ΣΤΗΝ ΠΡΕΒΕΖΑ ΚΑΙ ΑΛΛΟΥ

    Σε σχέση με τις συζητήσεις που γίνονται για το θέμα των θρησκευτικών έχω γράψει πως
    • η παγκόσμια διάδοση της θρησκείας ως κοινωνικού φαινομένου,
    • η κινητικότητα που συνδέεται με αυτή (προσκυνήματα, ιεραποστολές κ.λπ.),
    • η αιώνια παρέμβαση στο χώρο (τόποι λατρείας και λατρευτικές κατασκευές),
    • οι λατρευτικές πρακτικές στις πόλεις και στην ύπαιθρο (λιτανείες, πανηγύρια)
    και άλλα ζητήματα
    κάνουν τη σχετική διδασκαλία και αντικείμενο μιας ανεξίθρησκης ενωτικής σχολικής «ανθρωπογεωγραφίας της θρησκείας» ή παρόμοιου μαθήματος σε σαφές διαθεματικό πλαίσιο.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s