ΓΙΑΤΙ ΤΑ ΧΡΗΜΑΤΑ ΦΕΡΝΟΥΝ ΤΗΝ ΕΥΤΥΧΙΑ;

…και πόσο η «κρίση» γεννά δυστυχία;

East2Ημέρες εορτών και ευχών αυτές που είναι μπροστά μας, αυτό το δεκαπενθήμερο, μας οδηγούν να κάνουμε μερικές σκέψεις και να πούμε δυο λόγια για ό,τι λέμε «ευτυχία», «υλική χαρά», «πλούτο» και, μεταφορικά, «λεφτά». Βέβαια, ο κάθε άνθρωπος έχει τις δικές του ανάγκες και επιλογές, το δικό του μερίδιο στις υλικές προϋποθέσεις της ευτυχίας και ζει στο δικό του χωρόχρονο χαράς και θλίψης, επιτυχίας και αστοχίας, αγώνων και αγωνίας στη ζωή.

Γι’ αυτό και είναι δύσκολο να διατυπώσουμε καθολικά ερωτήματα και να γενικεύσουμε απαντήσεις. Και ‒μάλιστα‒ για κάθε κανόνα συλλογικής ευζωίας υπάρχει μια σειρά από εξαιρέσεις που τον ανατρέπουν, όταν εφαρμόζεται από κοινωνία σε κοινωνία, από χώρα σε χώρα και από άτομο σε άτομο. Ποιος δεν ξέρει, για παράδειγμα, πως ο βασικότερος δείκτης, που αποτελεί τώρα ακόμα τον «φάρο», για πολιτικούς και οικονομολόγους, για την αναγνώριση και την αποτίμηση του επιπέδου ανάπτυξης είναι το μεγάλο «Ακαθάριστο Εγχώριο Προϊόν» (ΑΕΠ); Αλλά πώς γίνεται οι Μεξικάνοι να είναι περισσότερο ευτυχισμένοι από τους Αμερικανούς, ενώ το δικό τους ΑΕΠ είναι μικρότερο από το ΑΕΠ των ΗΠΑ;

Και τι γίνεται όταν σκεφτόμαστε το κάθε άτομο χωριστά; Μια δασκάλα σκέπτεται να πάρει άδεια και να μη μισθοδοτείται μέχρι που να ξεπεταχτεί το νεογέννητο παιδάκι της. Δεν την συμφέρει να δίνει σχεδόν όλο το μισθό της στην κοπέλα που θα κάθεται στο σπίτι, όταν αυτή θα λείπει στο σχολείο. Θα είναι περισσότερο ευτυχισμένη με το παιδάκι στο σπίτι; Θα στενοχωρείται που χάνει το μισθό της; Η βοηθός θα βρει άλλη δουλειά; Πάντως το ΑΕΠ της χώρας θα μειωθεί, αφού δεν θα δίνονται αυτοί οι δύο μισθοί, της δασκάλας και της οικιακής βοηθού.

Αλήθεια, τώρα με την κρίση, αν ιδρύαμε μια ελληνική βιομηχανία όπλων και επιτρεπόταν και η οπλοφορία των ιδιωτών, αυτές οι πωλήσεις όπλων στο εσωτερικό (και το εξωτερικό) θα αύξαιναν την ευτυχία των ανθρώπων, επειδή θα είχαν μεγαλύτερη ασφάλεια; Όχι βέβαια, αφού θα μετρούσαμε και περιστασιακούς σκοτωμένους. Αν ένας σεισμός κατέστρεφε μια πόλη μας ‒κούφια η ώρα‒ και αναλαμβάναμε ένα αναπτυξιακό έργο ανοικοδόμησης, το αποτέλεσμα σεισμού και ανοικοδόμησης, που θα απέφερε πλούτο, θα οδηγούσε στην ευτυχία και τη χαρά; Όχι βέβαια, αφού θα είχε προηγηθεί το πένθος για τα θύματα του σεισμού.

Σε μια μικρή πόλη, που τυχαίνει να χαρακτηρίζεται από την καλή υγεία των κατοίκων της, η επ’ αμοιβή παροχή ιατρικών υπηρεσιών και η πώληση φαρμάκων (που και τα δύο αποφέρουν πλούτο, που ανακυκλώνεται στην κοινότητα) είναι απίστευτα «πεσμένες». Ωστόσο το μεγαλύτερο σχετικά ποσοστό των πολιτών που χαίρουν άκρας υγείας και δεν έχουν ανάγκη ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης οδηγεί και συμπαρασύρει σε συναισθήματα χαράς και ευτυχίας.

Όλα αυτά, που άλλοτε τα ξεχνάμε και άλλοτε τα ξαναφέρνουμε στην επιφάνεια, χρειάστηκε να μελετήσει, ήδη το 1974, ο αμερικανός καθηγητής, οικονομολόγος Richard Easterlin (που γεννήθηκε το 1926 στη Νέα Υερσέη). Και μάλιστα με άρθρο του θεωρείται ότι έθεσε τα θεμέλια ενός νέου οικονομικού κλάδου, της «οικονομίας της ευτυχίας». Στο διάγραμμα λοιπόν βλέπουμε μεν πως τα λεφτά φέρνουν την ευτυχία, αλλά ακόμα και η οικονομική επιστήμη επιβεβαιώνει τη θέση, ότι δεν είναι μόνον το χρήμα που καθιστά ευτυχισμένο τον άνθρωπο, μας λέει ο φίλος οικονομολόγος Ηλίας Ηλιόπουλος σε άρθρο του, παρά υπάρχουν και άλλοι παράγοντες που συνδιαμορφώνουν το αίσθημα ικανοποίησης από τη ζωή.

Αυτοί είναι η υγεία, η παιδεία, ο πολιτισμός, η ποιότητα του περιβάλλοντος, η λειτουργία του πολιτικού συστήματος, η εργασία, η προσωπική ζωή, το κλίμα, η θρησκεία, οι κοινωνικές σχέσεις και τόσα άλλα. Αντίθετα η απληστία, ως «ανικανοποίητο των ανθρώπινων αναγκών» (που είναι βασικό στοιχείο της ιδιοκτησιακά καλλιεργημένης ανθρώπινης φύσης), μέσα στη σημερινή κοινωνία της κατανάλωσης, δημιουργεί συνεχώς νέες ανάγκες και νέες τεχνητές ‒εμπορικά και καταναλωτικά ικανοποιήσιμες‒ «στερήσεις». Ενώ ο διαρκής αγώνας για όλο και μεγαλύτερη κατανάλωση και ανταγωνιστική προβολή, αφήνει τελικά, τον άνθρωπο «λαχανιασμένο» από την προσπάθεια, αλλά και μόνιμα ανικανοποίητο.

Η πρόσφατη ιστορία της εξέλιξης της οικονομίας μας, όπου το κύριο βάρος έπεσε στην εκμετάλλευση υπεραξιών και στην περιφρόνηση των κοινοκτημονικών ιδεωδών του κοινωνικού δημόσιου χώρου, αποτελεί μια σοβαρή ένδειξη για το πόσο σωστά είναι αυτά. Γι’ αυτό η «κρίση» πρέπει να αποτελεί ευκαιρία συλλογικής και κοινοτικής πολιτικής επιδίωξης για διάδοση μιας ιδεολογίας σύμφωνα με την οποία θα γίνεται αντιληπτό και θα αναγνωρίζεται πως τα άτομα με λιγότερο άγχος για κατανάλωση και επίδειξη, είναι πιο αισιόδοξα και πιο ανθεκτικά στις δυσκολίες της ζωής, ενώ επίσης, ζουν πιο ποιοτικά και θέτουν υψηλότερους στόχους.

Είναι, εξάλλου, αυτά τα άτομα που μπορούν να είναι πιο αποδοτικά στην εργασία τους, να έχουν πιο καλύτερες σχέσεις στον επαγγελματικό τους χώρο και, ενδεχόμενα, επιτυχημένες διαδρομές, οπότε, έτσι, έρχονται και πιο κοντά στο «ιδανικό» (αν δεν το έχουν ξεπεράσει) να κερδίζουν περισσότερα (έντιμα!) χρήματα. Τέλος δε, αυτοί οι άνθρωποι αναδεικνύουν στους κόλπους τους, για τα κοινά, καλύτερους πολίτες, με περισσότερο ανεπτυγμένο, το αίσθημα της δημοκρατικής ευθύνης, της ανθρωπιστικής αλληλεγγύης και το όραμα του κοινωνικού μετασχηματισμού, ενώ ταυτόχρονα, οι ίδιοι αυτοί άνθρωποι είναι που εκτιμούν περισσότερο το δημοκρατικό πολίτευμα και την αξιοκρατία, αφού εθίζονται να καταδικάζουν, πιο εμφαντικά και με προσωπική εμπλοκή, κάθε φαινόμενο διαφθοράς και διαπλοκής.

Advertisements
This entry was posted in ανάπτυξη, δημόσια υγεία, εθελοντισμός, εκπαίδευση and tagged , . Bookmark the permalink.

2 Responses to ΓΙΑΤΙ ΤΑ ΧΡΗΜΑΤΑ ΦΕΡΝΟΥΝ ΤΗΝ ΕΥΤΥΧΙΑ;

  1. Ο/Η dimitrisfileles λέει:

    Δάσκαλέ μου, με τόσους αιώνες σκέψης μπροστά, μην αναρωτιέσαι κάποιες φορές γιατί δεν σε καταλαβαίνουν. Γιατί, απλά. δεν μπορούν… έχουν ακόμη πολύ δρόμο αλλά όχι απεριόριστο χρόνο!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s