Κ΄ΤΑΧΚΑ ΜΑΡΕ ΠΙΔΙ Μ ΣΤΟΥ ΓΙΑΤΡΟ

Πρεβεζάνικη προφορά στα βόρεια ιδιώματα από το τηλεοπτικό προσκήνιο

σταρ2Είδαμε χθες όχι σε λαρισαϊκό αστείο αλλά στην τηλεόραση, σε αγωνιστική διεκδίκηση, το πανό των ΟΤΑ τς Λάρσας(*). Εγώ το διόρθωσα και λίγο, σύμφωνα με την απόλυτη γραμματική …ορθότητα. Για παράδειγμα, στα βόρεια ιδιώματα δεν υπάρχει «ΕΡΓάΤΗΣ» αλλά «ΙΡΓάΤΣ» και άλλα. Σήμερα πάντως θα γράψουμε λίγα για το σχηματισμό της παθητικής φωνής. Ας δούμε την κλίση του «κοιτάχτηκα»:

Κ’τάχκα
Κ’τάχκις
Κ’τάχκι
Κ’τάχκαμ
Κ’τάχκατ
Κ’τάχκαν.

Τέσσερα πράγματα μας κάνουν άμεση εντύπωση. Το πρώτο είναι η πλήρης παράλειψη της συλλαβής -τη- ή -θη- που χαρακτηρίζει την παθητική φωνή σε άλλα ιδιώματα και στη λεγόμενη κοινή νεοελληνική, για παράδειγμα «κοιτάχτηκε», «σκοτώθηκε». Το δεύτερο είναι η δημιουργία της ακολουθίας των συμφώνων -χκ- που δεν είναι συνηθισμένο στη γλώσσα μας. Τέτοιες ακολουθίες γεννιούνται πολλές στα βόρεια ιδιώματα, όπως –φκ– (γράφκαν) και –θκ– (χάθκαν).

Το τρίτο στοιχείο είναι οι συμμετρικές καταλήξεις –καμ, –κατ, –καν στον πληθυντικό και η ανάδειξη καταληκτικών συμφώνων τέτοιων όπως το –μ-. Να πούμε εδώ πως τέτοιες ρηματικές καταλήξεις υπάρχουν και σε άλλες συγγενικές μας ινδοευρωπαϊκές γλώσσες, που παρουσιάζουν το ίδιο φαινόμενο. Για παράδειγμα, στα ρωσικά, το πρώτο πρόσωπο πληθυντικού λήγει σε –μ-: стро́им (στρόιμ = κατασκευάζουμε), лета́ем (λιτάιμ = πετάμε).

Τέλος ως τέταρτο στοιχείο επισημαίνουμε πως από την πρώτη συλλαβή («κοιταχτήκαμε») μένει μόνο ένα είδος πιο βαθύ –κ– που γράφουμε –κ’– ή, στη φωνητική –c-. Δυστυχώς η έλλειψη ενός ελληνικού φωνητικού χαρακτήρα για την απόδοση αυτού του φθόγγου καταστρέφει την εικόνα της λέξης με το τονάκι στο –κ’-. Να πούμε επίσης πως η απόδοση που κάνουμε εδώ βασίζεται στο πρεβεζάνικο βόρειο ιδίωμα, με βάση Πρεβεζάνους (Πριβιζάνς) ομιλητές.

ΣΗΜΕΙΩΣΗ
(*) Μας το είχε ήδη διαβιβάσει ο φίλος Ηρακλής Νούσιας και τον ευχαριστούμε.

Advertisements
This entry was posted in Δημόσιος Χώρος, γλώσσα, εσωτερική γεωπολική, εκπαίδευση, λαϊκό κίνημα and tagged . Bookmark the permalink.

One Response to Κ΄ΤΑΧΚΑ ΜΑΡΕ ΠΙΔΙ Μ ΣΤΟΥ ΓΙΑΤΡΟ

  1. Παράθεμα: ΓΙΑ ΜΙΑ ΗΜΕΡΑ ΤΟΥ ΓΛΩΣΣΙΚΟΥ ΑΚΤΙΒΙΣΜΟΥ | "Δημόσιος Χώρος Γ. Ρέντζος"

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s