Ο ΖΩΓΡΑΦΟΣ JASPER JOHNS

z1_johns0

Ένα έργο που διασταυρώνεται με τη γεωγραφία

blue1_thin_line

 ‘Οσοι είχαν την ευκαιρία να επισκεφθούν την αναδρομική έκθεση του Jasper Johns στην Κολωνία, την Άνοιξη του 1997, βρέθηκαν απέναντι σε ένα από τους μεγαλύτερους χάρτες που έχουν ποτέ σχεδιαστεί. Πραγματικά, στη μεγάλη αίθουσα του Μουσείου Ludwig που φιλοξενούσε την έκθεση, ήταν αναρτημένο το έργο με το οποίο ο τιμώμενος ζωγράφος αναπαριστά το χάρτη-ανάπτυγμα εικοσαέδρου του Buckminster Fuller, σε προβολή Dymaxion, με διαστάσεις πολλών τετραγωνικών μέτρων. Με το έργο του ο Jasper Johns είναι πολύ κοντά στη γεωγραφία και τη χαρτογραφία αφού μερικοί πίνακές του είναι εμπνευσμένοι από τις χαρτογραφικές αποδόσεις της πατρίδας του, της Αμερικής, και από την ζωγραφική επεξεργασία – δούλεμα της φόρμας της αμερικανικής σημαίας.

Ο Jasper Johns γεννήθηκε το 1930 και μεγάλωσε στην Πολιτεία της South Carolina, ενώ σε ηλικία 24 ετών μετακόμισε στη Νέα Υόρκη. Από τα μέσα της δεκαετίας 1950, το έργο του συνδυάζει «ψυχρή λογική και προσωπική παρόρμηση». Η καινοτόμος παρουσία του γίνεται το 1954 με την αμερικανική σημαία ως συγκεκριμένο εικονογραφούμενο αντικείμενο. Ο κόσμος της τέχνης εντυπωσιάστηκε από τις επιλογές του, που σε λίγο έγιναν περισσότερο σύνθετες με χρήση αλφαβητικών και αριθμητικών ακολουθιών σε δίκτυα καθώς και συγκεκριμένων αντικειμένων.

Στίξτε εδώ για να δείτε τον πίνακα
Three Flags, 1958, 78cmX115cmX13cm,
για τον οποίο γίνεται λόγος στη συνέχεια του κειμένου

Η αμερικανική σημαία αποτέλεσε για τον Τζονς μια σημαντική αφετηρία έμπνευσης. Παρουσιάζεται συνήθως σε μια αφύσικη θέση. Δεν κυματίζει, αλλά μοιάζει απλωμένη σε μια οριζόντια επιφάνεια ή καρφωμένη πολύ προσεκτικά από την πάνω οριζόντια πλευρά. Πρόκειται για έναν αντισυμβατικό τρόπο παράστασης του εθνικού συμβόλου της πατρίδας του καλλιτέχνη.

Στο έργο του με επίκεντρο τη σημαία, που βλέπουμε στην εικόνα, δεν έχουμε να κάνουμε με μια μόνο σημαία αλλά με τρεις. Αν και η σημαία των ΗΠΑ έχει υποστεί πολλές μεταμορφώσεις, οι τρεις σημαίες δεν έχουν διαφορετικές μορφές και δεν εκφράζουν τρεις διαδοχικές γεωπολιτικές καταστάσεις που θα αντιστοιχούσαν στις διαδοχικές επεκτάσεις της Αμερικής. Πρόκειται για τριπλή απεικόνιση της σημαίας με τα 48 άστρα, που χρησιμοποιούσαν οι ΗΠΑ πριν από την ένταξη της Χαβάης και της Αλάσκας.

Από καθαρά αισθητική πλευρά, το έργο δεν απεικονίζει, δεν παριστά, δεν διοπτεύει την πραγματικότητα σαν μέσα από παράθυρο αλλά –καθώς είναι αντικείμενο μοντέρνας τέχνης– είναι το ίδιο μια πραγματικότητα. Ιερόσυλη πραγματικότητα, αφού η πρώτη του ύλη είναι η σημαία. Είναι ακόμα ένα «σκαλιστό» γλυπτό αφού έχει τρία σκαλιά και μια ανάγλυφη ή ισως και ολόγλυφη –με πάχος 13 εκατοστομέτρων– μορφή…

Στίξτε εδώ για να δείτε τον πίνακα
Map, 1963, 152cmX236cm,
για τον οποίο γίνεται λόγος στη συνέχεια του κειμένου

Κατά το 1960, ένας παγωμένος, σκοτεινός και θλιβερός τόνος εισβάλλει στο έργο του Τζονς. Σ’αυτή την περίοδο, η εμφάνιση σημάτων, διαγραμματικών οδηγιών και επιγραφών στα θέματά του, ενδέχεται να είναι αποτέλεσμα της επίδρασης του εικαστικού και θεωρητικού έργου του Γάλλου Μαρσέλ Ντισάν (Marcel Duchamp).

Το 1961, ο Τζονς εισήγαγε ένα σημαντικό μοτίβο στο έργο του, το χάρτη των Ηνωμένων Πολιτειών. Εκεί συνδυάζονται πολλά από τα στοιχεία της τεχνοτροπίας που ακολουθεί αυτή την εποχή: σκοτεινές αποχρώσεις, επιγραφές, ανεικονικά στοιχεία. Φτάνουμε έτσι σε μια εικονογραφική αποδόμηση του χάρτη ανάλογη, ίσως, με εκείνη που επιχείρησε ο θεωρητικός της χαρτογραφίας Χάρλεϋ με το έργο του.

Στο «χάρτη» του Τζονς , η «ιερή» μορφή του εδάφους της χώρας –προς τα έξω με τα σύνορα και προς τα μέσα με τα διοικητικά όρια και τις εθνικές οδούς– παύει να αντιμετωπίζεται σαν τέτοια. Κάτι τέτοιο δε μας εκπλήσσει όμως. Μετά από την «αξιοποίηση» της σημαίας της πατρίδας του ως μοτίβου, θέματος και αντικειμένου ο Τζονς έπιασε και το πάτριο έδαφος.

Στίξτε εδώ για να δείτε τον πίνακα
False Start, 1959,
για τον οποίο γίνεται λόγος στη συνέχεια του κειμένου

Και για έναν άλλο λόγο δεν πρέπει να μας παραξενεύει το δούλεμα που έκανε ο Τζονς στο χάρτη που είδαμε στην προηγούμενη σελίδα.

‘Ηδη από το 1959, σε πίνακες που μπορούν να θεωρηθούν σαν δοκιμές, έπαιζε με τα ονόματα και την απόδοση των χρωμάτων προετοιμάζοντας χωρίς ίσως να το ξέρει την αποδόμηση του χάρτη.

Στον πίνακα που είδαμε (False Start), το όνομα του κίτρινου (yellow) είναι αποτυπωμένο με απομίμηση γαλάζιων μηχανικών χαρακτήρων πάνω στο αντίστοιχο χρώμα. Επάνω αριστερά όμως το γκρι (gray) βρίσκεται αποτυπωμένο πάνω σε κιτρινοκόκκινες αποχρώσεις, ενώ κάτω αριστερά συνδυάζονται (;) blue και κόκκινο.

Στίξτε εδώ για να δείτε τον πίνακα
Untitled, 1984,
για τον οποίο γίνεται λόγος στη συνέχεια του κειμένου

Στις αρχές της δεκαετίας 1980 ο Τζονς ενσωμάτωσε στο έργο του φωτεινές αποδόσεις διαφόρων υπαρκτών αντικειμένων και γνωστών εικόνων ή συμβόλων. Χαρακτηριστική είναι η χρήση του γνωστού σχεδίου που κάνει χρήση η αντιληπτική ψυχολογία (perceptual psychology) όπου η δισταθής απεικόνιση (bistable image) επιτρέπει να δούμε είτε (1) το προφίλ μιας ηλικιωμένης γυναίκας είτε (2) το στραμμένο κεφάλι μιιας νεαρής γυναίκας. Σημειώνουμε ότι το φαινόμενο της δισταθούς απεικόνισης συναντούμε στη γεωγραφία (χαρτογραφία), όπου η διαγράμμιση ή το γκριζάρισμα της ξηράς ή της θάλασσας μας κάνει να βλέπουμε την ξηρά σαν θάλασσα και τη θάλασσα σαν ξηρά.

 

Advertisements
This entry was posted in Δημόσιος Χώρος. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s