ΑΚΤΗ ΕΛΕΦΑNΤΟΔΟΝΤΑ Ή ΑΚΤΗ ΕΛΕΦΑΝΤΟΣΤΟΥ;

 

Αναζητώντας τους χαμένους χαυλιόδοντες…

Σε σχέση με τη μεταγλώττιση του πίνακα για τις ΕΥΤΥΧΙΣΜΕΝΕΣ ΧΩΡΕΣ έλαβα από εκλεκτή φίλη το εξής μήνυμα (βλ. και εδώ.):

«[Λέγεται] Ακτή Ελεφαvτόδοντα (Ivory Coast – Côte-d’Ivoire). Η ακτή Ελεφαντοστού ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ!!!»

ivoir

Πράγματι, στην κυπριακή εφημερίδα Σημερινή διαβάζω:

«Ακολουθώντας όμως τη μόδα να αντιγράφουμε τους Ελλαδίτες, πολλοί άρχισαν να χρησιμοποιούν τη λέξη ελεφαντοστό ή ελεφαντοστούν αντί τη λέξη ελεφαντόδοντο.
Ας ξαναρχίσουμε λοιπόν να λέμε το όνομα της χώρας σωστά δηλαδή Ακτή του Ελεφαντόδοντος, και εάν θέλουν οι Ελλαδίτες, μπορούν να μας ακολουθήσουν.
»

Έκανα λοιπόν μια έρευνα στο Google με τα εξής αποτελέσματα:

Ακτή Ελεφαντοστού 488.000 εμφανίσεις,
Ακτή Ελεφαντόδοντα μόνο 1.070 εμφανίσεις.

Για το λόγο αυτό έθεσα το ερώτημα στο «Γλωσσικό Παρατηρητήριο» στο Facebook για συζήτηση. Δυστυχώς, όπως είναι γνωστό, το Facebook δεν είναι προσβάσιμο με αναζήτηση Google, σκέφτηκα να μεταφέρω εδώ τη σχετική συζήτηση. Οι συνεργάτες αναφέρονται με τα αρχικά τους, τα δικά μου είναι «Γ.Ρ.».
I.N.: Οι σχολιαστές στο ποδόσφαιρο αποκαλούν τους από εκεί παίχτες, Ιβοριανούς…
Γ.Ρ.: Από καθαρά αγγλογαλλική επίδραση. Υπάρχει και γαλλικό αστείο «Y voit rien» = Δεν βλέπει τίποτα.
I.N.: Ε ναι…. Το Ελεφαντοδοντιανός ειναι ολίγον μακρύ !
Γ.Ρ.: Αρκεί και «Ακταίοι». Και προς αοοφυγή ενδεχόμενης παρεξήγησης «Οδοντακταίοι». Εν εσχάτη ανάγκη «Ελεφαντοδοντακταίοι».
T.M.: Μεταξύ των δύο κακών, προτιμώ τον ελεφαντόδοντα. Αλλά, σοβαρά, νομίζω ότι αυτή η χώρα χρειάζεται ν’ αλλάξει όνομα. Το παρόν όνομα, εκτός από δηλωτικό μαζικής φόνευσης ζώων, είναι και κάργα αποικιοκρατικό…
I.N.: Όπως άλλαξε η όμορη Άνω Βόλτα δηλαδή, που λέγεται Μπουρκίνα Φάσο… με πρωτεύουσα την Ουαγκαντουγκού…
M.S.: Θα προτιμήσω την Ακτή του Ελεφαντοστού για ιστορικούς λόγους αλλά κι επειδή δεν βλέπω να προσφέρει τίποτα η αλλαγή σε «Ελεφαντόδοντα». Φανταστείτε να μετονομάσουμε π.χ. την Κυανή Ακτή.
Όσον αφορά την ονομασία της χώρας, αν και αποικιοκρατική, όπως λέει ο T.M., είναι η ονομασία που επέλεξαν οι ίδιοι για τη χώρα τους πριν από 30 χρόνια. Μάλιστα επιμένουν να χρησιμοποιείται διεθνώς η γαλλική φόρμα (Côte d’Ivoire) και να μη μεταφράζεται σε άλλες γλώσσες. Το αναφέρω ως ενδιαφέρον παραλειπόμενο. Ελπίζω να μην ενοχληθεί κανείς και να παρατηρήσει ότι η γεωγραφία είναι εκτός θέματος.
Γ.Ρ.: Πώς δηλαδή να μετονομάσουμε π.χ. την Κυανή Ακτή;
K.V.: Γαλάζιο ακρογιάλι!
Θ.Α.: Ας μείνει η ιστορική ονομασία. Και γιατί Ακτή Ελεφαντόδοντα, αλλά όχι Χαυλιόδοντα; Το Ivoire αφορά όχι μόνο τους χαυλιόδοντες, αλλά και τα δόντια των ελεφάντων, τα οποία χρησιμοποιούνταν για την κατασκευή κομψοτεχνημάτων.
M.S.: Δεν είχα ιδέα ότι χρησιμοποιούσαν και τα δόντια. Νόμιζα μόνο τους χαυλιόδοντες!
I.N.: Να μην ξεχνάμε και το χρώμα. Το ιβουάρ είναι ένα χαλαρωτικό και μαλακό ουδέτερο χρώμα που δεν είναι εντελώς λευκό. Ιβουάρ είναι το χρώμα του ήσυχου … της τερπνότητας με ένα άγγιγμα της λάμψης. Ως ένα ουδέτερο χρώμα, το ιβουάρ έχει τη δύναμη να ηρεμεί. Δηλώνει την αγνότητα, την απαλότητα, αλλά είναι ελαφρώς πιο πλούσιο και ένα άγγιγμα θερμότερο από το λευκό.
M.S.: Αν το ελεφαντοστούν γίνει ελεφαντόδοντο ή ελεφαντοστό, τότε η κυανή μπορεί ευκολότερα να γίνει γαλανή ή γαλάζια.
Γ.Ρ.: Θα καταλάβαινα τη φράση σου καλύτερα αν ήταν « Αν το ελεφαντόδοντο γίνει ελεφαντοστό τότε η κυανή μπορεί ευκολότερα να γίνει γαλανή (ή γαλάζια)».
H Wikipedia ταυτίζει ελεφαντόδοντο και ελεφαντοστό (καθαρεύουσα. ελεφαντοστούν). https://el.wikipedia.org/…/%CE%95%CE%BB%CE%B5%CF%86%CE.
S.-P.T.: Οδοντιατρικώς και μόνο μιλώντας, άλλο «δόντι (ὀδούς)» κι άλλο «οστό (ὀστοῦν)». Η οδοντίνη είναι αυτή που «έχει» και «δίνει» το «χρώμα» στο δόντι και αυτό ομοιάζει του χρώματος των οστών. Τέλοσπάντων εννοώ, άλλο «ελεφαντόδοντο» κι άλλο «ελεφαντοστούν». Οι Γάλλοι το ονόμασαν έτσι εκ του χρώματος. Η χώρα πήρε το όνομά της από το κυνήγι των «χαυλιοδόντων», οι οποίοι είναι… δόντια κι όχι οστά. Άρα, η όποια «σύγχυση» ξεκινά (για μένα) από την σύγχιση των δοντιών και των οστών…
Γ.Ρ.: Πολύ ωραία συμβολή. Ερωτηση: Το δόντι είναι μορφή οστού ή όχι;
S.-P.T.: Όχι. Είναι το… κάτι άλλο!
Γ.Ρ.: Τότε η «απλοποίηση» ελεφαντόδοντο/ελεφαντοστό είναι σχεδόν μετωνυμία, αλλά με τόση επιττυχία.
S.-P.T.: Η μετωνυμία αυτή βασίζεται στην εγγύτητα του χρώματος, ναι. Στα ελληνικά όμως, δεν θα έπρεπε να… μπερδευτούμε. Από την στιγμή που οι «χαυλιόδοντες» είναι (ξεκάθαρα) «κοπτήρες οδόντες» του ελέφαντα. (Χαύλιος = προεξέχων).
Γ.Ρ.: Ωστόσο η λέξη «χαύλιος» δεν είναι και κοινό κτήμα. Άλλωστε δεν «έπαιζε» στην ονομασία ελεφαντόδοντο / ελεφαντοστό.
S.-P.T.: Άσχετο, απλά το ανέφερα… Το «χαυλιό-δοντο» είναι το ελεφαντόδοντο. Τα οστά του ελέφαντα δεν γνωρίζω αν, πότε και πού, χρησιμοποιήθηκαν ποτέ…
Γ.Ρ.: Χαχα… χρησίμευσαν μόνο στη συντόμευση της λέξης «ελεφαντοστό».
K.V.: Πείτε μου, S.-P.T., σε ποια πηγή αναφέρεται επίθετο «χαύλιος»;
S.-P.T.: Κοιτάξτε K.V. Έτσι το διδαχθήκαμε στην Οδοντιατρική. Ειλικρινά μου είναι πολύ δύσκολο να ψάξω, αφού δεν θυμάμαι σε ποιό να ψάξω από τα πανεπιστημιακά μου βιβλία. Κάνοντας μια πρόχειρη αναζήτηση στο διαδίκτυο, βρίσκω αυτό, αλλά δεν γνωρίζω κατά πόσον είναι η πηγή «σοβαρή»: https://books.google.gr/books?id=Ye5JAAAAcAAJ&pg=PA465
Lexikon tes hellenikes glosses tritomon. (Dictionarium linguae…
books.google.gr).
K.V.: Ευχαριστώ πολύ! Σε LSJ, Δημητράκο, TLG δεν είδα να αναφέρεται λέξη «χαύλιος», ενώ το ΛΝΕΓ [Μπαμπινιώτη] γράφει:
Χαυλιο
M.S.: Νόμιζα ότι η ερώτηση αφορούσε «εκδημοτικισμό» του ελεφαντοστού. Δεν κατάλαβα ότι είχε να κάνει με μετονομασία που ενδεχομένως θα απέδιδε με μεγαλύτερη ακρίβεια το επίσημο όνομα της χώρας, γιατί ως ελεφαντοστό (ή ελεφαντοστούν) και ελεφαντόδοντο θεωρούσα πάντα τους χαυλιόδοντες του ελέφαντα, παρότι, όπως επισημάινει και η S.-P.T., άλλο το δόντι και άλλο το οστό.
S.-P.T.: Σωστά, M.S., Ας βοηθήσουμε λοιπόν τους «εκδημοτικιστές» ωθώντας τους στην «ουσιαστική / πραγματική / κυριολεκτική» οδό της ονομασίας, δηλαδή στο «ελεφαντόδοντο».
Γ.Ρ.: Δεν είναι καλύτερο οδούς – οδόντος (δημοτική: οδόντα) άρα αρσενικό ελεφαντόδοντας, -α; «Ακτή του Ελεφαντόδοντα»;
M.S.: Αν και το δόντι, Γ.Ρ. και S.-P.Τ., διαφέρει από το οστό, όμως το ελεφαντόδοντο και το ελεφαντοστό έχουν την ίδια έννοια στο λεξικό, οπότε μια ενδεχόμενη αλλαγή δεν θα καταστήσει την ονομασία ακριβέστερη. Ακόμα κι αν το έκανε όμως, πάλι δεν θα έβρισκα λόγο αλλαγής, γιατί αυτό που έχει σημασία είναι να χρησιμοποιούμε ένα όνομα με το οποίο όλοι θα εννοούμε μια συγκεκριμένη χώρα. […] Στο θέμα που συζητάμε όμως, φαίνεται να υπάρχει ήδη η ακρίβεια, εφόσον οι δύο λέξεις, ελεφαντοστό και ελεφαντόδοντο σημαίνουν ακριβώς το ίδιο πράγμα. Μόλις ανακάλυψα ότι υπάρχει και η λέξη «ελεφαντοκόκαλο»! (Ελεφαντοκόκαλο το [elefandokókalo] Ο41 : κόκαλο από χαυλιόδοντα ελέφαντα, ως υλικό για την κατασκευή κομψοτεχνημάτων· ελεφαντόδοντο, ελεφαντοστό, φίλντισι, ελέφαντας).
Γ.Ρ.: Άρα το δεχόμαστε «Ακτή του Ελεφαντοστού».
D.D.K.: Για το Υπουργείο Εξωτερικών αυτή είναι η επίσημη ονομασία στα ελληνικά.
Γ.Ρ.: Α… Έπρεπε να μας το έλεγες νωρίτερα. Το έψαχνα εναγωνίως. Νόμιζα πως π.χ. τα έγγραφα διεθνών συμβάσεων χρησιμοποιούν ακόμα «Ελεφαντόδοντα». Δέχτηκα σε δημοσίευμα (δικό μου, αλλού) μήνυμα επαϊούσης φίλης που δήλωνε πως «Ελεφαντοστού» δεν υπάρχει και τρόμαξα. Είδα όμως πως μόνο με 0,2% γκουγκλάρεται το «Ελεφαντόδοντα». Γι’ αυτό έβαλα το ερώτημα. Πες μας πού βρήκες, μια αξιόπιστη αναφορά.
D.D.K.: Εδώ.
ελεφαντ
Γ.Ρ.: Πολύ καλό.
Πάντως, όταν το 1976 είχαμε μεταγλωττίσει τη γεωγραφία της καθαρεύουσας προς τη δημοτική, είχαμε, με υπόδειξη του Υπ.Εξ., κρατήσει «Ακτή του Ελεφαντόδοντος». (Γαβρεσέα, Γεωγραφία των Ηπείρων, ΟΕΔΒ, το κεφ. αρχίζει στη σελίδα 181). Όσο με αφορά, προσπάθησα να εξακριβώσω αν πράγματι δεν υπάρχει καθόλου «Ακτή του Ελεφαντοστού». Αλλά φτάσαμε στο αντίθετο ακριβώς. Το ανύπαρκτο είναι, πια, το «Ακτή του Ελεφαντόδοντος».
M.S.: Τώρα που κατάλαβα το θέμα, πάντα Ακτή του Ελεφαντοστού το ήξερα. Από παιδί. Γιατί θυμάμαι είχα ακούσει και το «ελεφαντοστούν» σκέτο και απορούσα για το πόσο περίεργη λέξη ήταν να τελειώνει σε «-ουν» , και το συνέδεα με τη χώρα.

Advertisements
This entry was posted in γεωγραφία, γλώσσα, εκπαίδευση and tagged , , , , . Bookmark the permalink.

5 Responses to ΑΚΤΗ ΕΛΕΦΑNΤΟΔΟΝΤΑ Ή ΑΚΤΗ ΕΛΕΦΑΝΤΟΣΤΟΥ;

  1. Ο/Η L’Enfant de la Haute Mer λέει:

    Ακτή Ελεφαvτόδοντα – Ivory Coast – Côte-d’Ivoire.
    Η ακτή Ελεφαντοστού ΔΕΝ ΥΠΑΡΧΕΙ!!!

  2. Ο/Η dimosioshoros λέει:

    Έκανα και μια έρευνα στο Google με τα εξής αποτελέσματα: Ακτή Ελεφαντόδοντα 1.070 εμφανίσεις, Ακτή Ελεφαντοστού 488.000 εμφανίσεις. Στην κυπριακή «Σημερινή» διαβάζω: Ακολουθώντας όμως τη μόδα να αντιγράφουμε τους Ελλαδίτες, πολλοί άρχισαν να χρησιμοποιούν τη λέξη ελεφαντοστό ή ελεφαντοστούν αντί τη λέξη ελεφαντόδοντο. Ας ξαναρχίσουμε λοιπόν να λέμε το όνομα της χώρας σωστά δηλαδή Ακτή του Ελεφαντόδοντος, και εάν θέλουν οι Ελλαδίτες, μπορούν να μας ακολουθήσουν. Δεν θα χάσουν, μάλλον θα κερδίσουν!.

  3. Ο/Η dimosioshoros λέει:

    Υπάρχει σχετική συζήτηση και στο Facebook.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s