ΣΤΟ ΤΟΚΙΟ ΜΕ ΚΟΥΛΟΓΛΟΥ, ΡΟΛΑΝ ΜΠΑΡΤ ΚΑΙ YAMASAKI

Στο Τόκιο οι δρόμοι δεν έχουν όνομα, όπως στην Ελλάδα της προσωπολατρείας!

kenziΠριν χρόνια ο Στέλιος Κούλογλου είχε εκδώσει βιβλίο με τις εντυπώσεις του από την Άπω Ανατολή. Στο πρώτο κιόλας κομμάτι του βιβλίου του αναφέρεται στο περίεργο (ανύπαρκτο δηλαδή!) σύστημα οδωνυμίας που ισχύει στην ιαπωνική πρωτεύουσα[i]. Στο Τόκιο, λοιπόν, οι δρόμοι δεν έχουν όνομα, αντίθετα με την Ελλάδα της προσωπολατρείας! Ούτε αυτοκρατόρων, ούτε στρατηγών, ούτε ποιητών. Ο συγγραφέας περιγράφει με ποιο τρόπο είναι ταξινομημένοι οι δρόμοι, αλλά γρήγορα δίνει το λόγο στο Ρολάν Μπαρτ. Ο γάλλος σημειολόγος είχε και αυτός εντυπωσιασθεί από αυτή τη «λογική» και μετέφερε τις εντυπώσεις του στο βιβλίο του για την «αυτοκρατορία των σημείων» που είναι η Ιαπωνία[ii].

Ο Ρολάν Μπαρτ δεν κρύβει τον ενθουσιασμό του για τον τρόπο με τον οποίο οι Ιάπωνες – ελλείψει ιδιαίτερης ονοματοθεσίας – υποδεικνύουν γραφικά τις διευθύνσεις τους σε κάποιον που θα τους επισκεφθεί στο σπίτι τους, ώστε να μπορέσει να το βρει. Σταθμοί, βενζινάδικα, κανάλια και άλλα τέτοια πραγματικά στοιχεία της πόλης τίθενται στη διάθεση εκείνου που δίνει τη διεύθυνση και αυτού που παρακολουθεί την περιγραφή ώστε να προσέγγιση το σπίτι. Εξάλλου, ο Μπαρτ δεν λησμονεί να χαρακτηρίσει την αμερικάνικη αριθμωνυμία των δρόμων (βλ. πιο κάτω) ως τον πιο ορθολογικό τρόπο οδωνυμίας. Αν φυσικά ενδιαφέρεται κάποιος για κάτι το ορθολογικό. Διότι το Τόκιο, σημειώνει ειρωνικά ο Μπαρτ, δείχνει πως «το ορθολογικό δεν είναι παρά ένα σύστημα ανάμεσα στα άλλα»! Θα μπορούσαμε φυσικά να προσθέσουμε με τη σειρά μας, επανερχόμενοι στις ελληνικές οδωνυμίες, πως και η προσωπολατρική λύση οδωνυμιών, με τα ονόματα στρατηγών, πολιτικών, βασιλιάδων και ποιητών, κατ’ επιλογήν, βεβαίως βεβαίως, παντού όπου υπάρχει στον κόσμο, δεν είναι παρά μία λύση ανάμεσα σε άλλες.

Ζητήσαμε από τον ιάπωνα γεωγράφο, καθηγητή κ. Kenzi Yamasaki, να μας περιγράψει τον τόπο κατοικίας του στο Τόκιο. Και είχε την καλοσύνη να μας κάνει το σχέδιο που εικονογραφεί το σημείωμά μας αυτό. Ο Kenzi Yamasaki μας σχεδίασε εδώ πρόχειρα, σε σχέδιο που επιχρωματίσαμε, την σημασία της διευθύνσεώς του «6-19-6* Megurohonchu meguro-ku Tokyo Japan» που δεν περιέχει καμιά ένδειξη οδού, παρά μόνο οικιστικά σύνολα, συγκροτήματα και τετράγωνα. Το σπίτι είναι στο 6*. Χρησιμοποιήσαμε τον αστερίσκο για να διαφοροποιήσουμε τον τελευταίο αριθμό από το αρχικό 6 της συνοικίας. Άλλωστε τα σχέδια, μικρά μεγάλα, έγχρωμα, ασπρόμαυρα, χειρόγραφα ή έντυπα, παντού και πάντα, είναι χαρακτηριτικό της ιαπωνικής ζωής και κουλτούρας.

Ας σημειώσουμε εδώ πως η αμερικανική τακτική της αριθμωνυμίας των δρόμων, που λέγαμε πιο πάνω, αποτελεί ένα ιδεώδες που θα μπορούσε να εξαίρεται ή τουλάχιστον να μην λησμονείται στο διάχυτο κοινωνικό πολεογραφικό λόγο (και μάλιστα, στο σχολικό περιβάλλον, να παρουσιάζεται με κάποια λεπτομέρεια λόγω της ορθολογικής και αντι-προσωπολατρικής ιδιαιτερότητάς της). Από τον κινηματογράφο είναι «γνωστές» οι αριθμημένες οδοί και λεωφόροι της Νέας Υόρκης, όπως η περίφημη 5η Λεωφόρος. Μέσα στο πλαίσιο αυτό μας δίνεται η ευκαιρία να υπενθυμίσουμε πως η τόσο γνωστή Wall Street δεν είναι αυτή που συνήθως εικονίζεται στις φωτογραφίες και στην τηλεόραση (αυτή ονομάζεται Broad Street) αλλά η κάθετός της, που αντιστοιχεί, πιθανώς, στη διοικητική διεύθυνση του Χρηματιστηρίου Αξιών της Νέας Υόρκης.

Και η αμερικανική πρωτεύουσα κάνει χρήση αριθμητικού συστήματος ονοματοδοσίας. Οι οδοί της Ουάσιγκτον ονομάζονται με τακτικά αριθμητικά (1η, 2η,…, 16η κ.λπ.), όσες έχουν διεύθυνση Βορρά-Νότου και με τα γράμματα του αλφαβήτου (Α, Β, C κ.λπ.) οι κάθετές τους[iii]. Οι λεωφόροι, πάντως, έχουν ονόματα με κάποια «γεωπολιτική» χροιά. Πρόκειται για ονόματα πολιτειών που δίνονταν στις λεωφόρους καθώς οι πολιτείες έμπαιναν διαδοχικά στην «Ένωση» και γίνονταν «Ηνωμένες». Αν μερικοί θεατές γελούν στον κινηματογράφο ακούγοντας κάποιο μεθυσμένο αλήτη να δηλώνει στους αστυνομικούς το «1600, Pennsylvania Avenue» ως διεύθυνση κατοικίας του, αυτό γίνεται για τον απλούστατο λόγο ότι στο 1600 αυτής της λεωφόρου βρίσκεται ο Λευκός Οίκος … (Λεπτομέρεια: ο εκπληκτικά μεγάλος αριθμός – 1600 – δεν αντιστοιχεί σε αρίθμηση κτιρίων αλλά στη διασταύρωση με την 16η Οδό).

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

  • [i] Στέλιος Κούλογλου, ‘Απω Ανατολή, Νέα Σύνορα, χ.έ.έ., σελ. 17-25.
  • [ii] Roland Barthes, L’Empire des signes, στο Oeuvres complètes III, Seuil, 2002, σελ. 376.
  • [iii] Guides Bleus, Etats-Unis, Est, 1988, σελ. 747.
Advertisements
This entry was posted in Δημόσιος Χώρος. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s