ΣΤΗ ΧΙΡΟΣΙΜΑ ΒΟΜΒΑ ΚΑΙ ΠΟΛΕΟΔΟΜΙΑ ΣΤΟ ΚΙΟΤΟ

Και η ιαπωνική μεταγραφή από Καζούκα έως Σκλαβενίτη…

100_0455Στο προσκύνημα που κάνω αυτές τις ημέρες σε μερικές πόλεις της Ιαπωνίας έγραψα ευρισκόμενος στη Χιροσίμα με συγκίνηση τη πρεβεζάνικη διέυθυνσή μου «Λεωφόρος Ειρήνης» και θυμήθηκα τους φίλους Πρεβεζάνους στους οποίους οφείλεται αυτή η ονοματοδοσία (με μετονομασία από «Οδός Ιωαννίνων»). Όταν δίδασκα στην Πρέβεζα, το ειρηνιστικό κίνημα ήταν ακόμα ζωντανό και είχα χαρεί όταν ο ιάπωνας συγγραφέας Yasunari Kawabata (1899-1972) είχε πάρει το βραβείο Νόμπελ το 1968. Μου είχε δοθεί έτσι η ευκαιρία να βάλω στο μάθημα περισσότερα πράγματα για την Ιαπωνία. Είχα μάλιστα μεταγλωττίσει τον κατάλογο με βάση το ιαπωνικό «συλλαβάριο». Το πιο εύκολο όνομα ήταν Κα-ζού-κα (カズカ)[i].Το επώνυμο του εκλεκτού συναδέλφου και φίλου Δημήτρη Σκλαβενίτη ήταν το πιο δύσκολο (スケラベニテス).[ii]

Στο μυθιστόρημά του με τίτλο Κιότο[iii], ο Καβαμπάτα τοποθετεί στην παλιά ιαπωνική πρωτεύουσα «με τα 1000 τεμένη και ιερά» την ιστορία δυο δίδυμων κοριτσιών που ανατράφηκαν ξεχωριστά. Οι δυο νέες ξανασυναντιούνται μετά από χρόνια, πρόκειται όμως και πάλι να χωρίσουν σαν δυο ξένες. Στο πρόσωπο των δυο κοριτσιών βλέπουμε, ίσως, τις δυο Ιαπωνίες, εκείνη της παράδοσης και τη μοντέρνα βιομηχανική χώρα. Ανεξάρτητα πάντως από την ενδεχόμενη αλληγορία, η ανάγνωση του κειμένου, που είναι κατάσπαρτο από περιγραφές και αναφορές στο Κιότο, μας δίνει ένα πλήθος πληροφοριών όχι μόνο για τις γιορτές και το φυσικό περιβάλλον της πόλης αλλά ακόμα και για το τραμ – το πρώτο της χώρας – ή και για κάποια γραφικά μικρομάγαζα που ακόμα επιβιώνουν.

Το τόσο θαυμαστο Κιότο βρίσκεται σε μια κρυφή αντιπαράθεση με τη Χιροσίμα. Ο Χάιναρ Κίππχαρδ μας υπενθυμίζει με τη βοήθεια του μεγάλου (και συμπαθούς, είναι αλήθεια[iv]) πυρηνικού φυσικού του προηγούμενου αιώνα, Ρόμπερτ Οππενχάιμερ, την αναζήτηση του θηράματος της 6ης Αυγούστου του 1945, της Χιροσίμα, δηλαδή της πόλης που θα βομβαρδιζόταν από όσες ήταν υποψήφιες για αφανισμό. (Ο διάλογος που ακολουθεί γίνεται μεταξύ του Ρότζερ Ρομπ συνηγόρου της Επιτροπής Ατομικής Ενέργειας και του Τζ. Ρόμπερτ Οππενχάιμερ) [v].

ΡΟΜΠ:   Αλλά το μωρό [= η βόμβα] γεννήθηκε, τέλος πάντων, στο Λος Άλαμος, στα εργαστήρια που σεις ιδρύσατε και των οποίων υπήρξατε διευθυντής από το 1943 έως το 1945.
ΟΠΠΕΝ.: Την πατέντα του παιγνιδιού την έχουμε εμείς, ναι. […] Η ρίψις της ατομικής βόμβας στη Χιροσίμα υπήρξε μια πολιτική απόφασις, όχι δική μου.
ΡΟΜΠ:   Αλλά υποστηρίξατε τη ρίψη της ατομικής βόμβας στην Ιαπωνία, δεν είναι έτσι; […] Βοηθήσατε στην επιλογή των στόχων. Δεν είναι έτσι;
ΟΠΠΕΝ.: Έκανα τη δουλειά μου. Μας δόθηκε ένας κατάλογος από υποψήφιους στόχους.
ΡΟΜΠ:     Ποιους;
ΟΠΠΕΝ.: Χιροσίμα, Κοκούρα, Νιγκάτα, Κιότο (προβάλλονται διαφάνειες των πόλεων) και μας ρώτησαν την επιστημονική μας γνώμη, ποιοι από τους στόχους αυτούς, σύμφωνα με τα δεδομένα από τα πειράματά μας, θα ήταν οι πιο κατάλληλοι. […].
ΡΟΜΠ:     Και έπρεπε να προβείτε σε επιλογή των στόχων;
ΟΠΠΕΝ.: Όχι. Απλώς εξετάσαμε τα επιστημονικά δεδομένα σχετικά με την καταλληλότητα των στόχων.
ΡΟΜΠ:     Ποιες ιδιότητες έπρεπε να είχαν οι υποψήφιοι στόχοι για να είναι κατάλληλοι;
ΟΠΠΕΝ.: Σύμφωνα με τους υπολογισμούς μας θα έπρεπε η επιφάνεια του στόχου να έχει διάμετρο τουλάχιστον δύο μιλίων πυκνόκτιστων κτιρίων, κυρίως ξύλινων, λόγω της πιέσεως των αερίων και της πυρκαγιάς που θα επακολουθούσε […] Ήμουν πολύ ευχαριστημένος, όταν ο Υπουργός αμύνης πείσθηκε να διαγράψει από τον κατάλογο, ύστερα από παράκλησή μας, τη θαυμάσια πόλη των χιλίων ναών, το Κιότο, που ήταν ο πιο μεγάλος και ο πιο ευαίσθητος υποψήφιος στόχος

Και κάτι άλλο σχετικά με τις «υποψήφιες» για βομβαρδισμό πόλεις και την εξαίρεση του Κιότο. Είναι γνωστός ο παγκόσμιος θαυμασμός για την πόλη αυτή. Και όμως, η μανία οικοδόμησης, ανοικοδόμησης και εκσυγχρονισμού που υπάρχει σε πολλές χώρες, υπάρχει, φυσικά, και στην Ιαπωνία. Και δεν μπορεί, βέβαια, να εξαιρεθεί το Κιότο από την επιθετικότητα αυτή[vi]. Ο Alex Kerr[vii] περιγράφει με πολλές λεπτομέρειες τα δεινά της μνημειακής αυτής πόλης. Σύμφωνα με τη «Διεθνή Εταιρεία για τη Σωτηρία του Κιότο», μέσα σε δέκα χρόνια, σαράντα χιλιάδες ξύλινα σπίτια με όμορφες κεραμιδοσκεπές, στο κεντρικό μέρος της πόλης, κατεδαφίστηκαν. Φαίνεται πως ό,τι σεβάστηκαν οι πολέμαρχοι, το κατέστρεψαν οι υπηρεσίες της πολεοδομίας. Αλλά το χειρότερο –κατά τον Kerr– είναι το γεγονός ότι στις δυτικές εφημερίδες και τηλεοράσεις, απουσιάζουν εντελώς οι εκδηλώσεις ανησυχίας και έκπληξης για τις πολεοδομικές αυτές μεταβολές. Πόσο κοντά σου είμαστε Ιαπωνία…

simeiosi3

[i]         Αναφέρομαι στην καλή μου μαθήτρια Παναγιώτα Καζούκα. Όπως παρατηρούμε το επώνυμο αυτό έχει τη δομή των ιαπωνικών λέξεων με όλες τους τις συλλαβές να αποτελούνται από ακολουθίες συμφώνου και φωνήεντος (πρβλ. κιμονό, Χιροχίτο, κ.λπ.). Η ιαπωνική γλώσσα, εκτός από τους κινέζικους χαρακτήρες, περιλαμβάνει και ένα συλλαβάριο («katakana») για τις ξένες λέξεις. Το χρησιμοποιήσαμε για τη μεταγραφή των ονομάτων. Επίσης περιλαμβάνει και ένα άλλο συλλαβάριο για τις γραμματικές καταλήξεις(«hiragana»).      
[ii]        Το επώνυμο του Δημήτρη Σκλαβενίτη παρουσιάζει για την ιαπωνική γλώσσα τρία προβλήματα προφοράς και μεταγραφής. 1. Περιέχει το φθόγγο «λ», ο οποίος δεν υπάρχει στα ιαπωνικά και αντικαθίσταται με «ρ». 2. Έχει συλλαβή με περισσότερα σύμφωνα «σ-κ-λαβ…», που θα πρέπει να αναλυθεί με παρεμβολή «ου». 3. Έχει κατάληξη «ς» (Σκλαβενίτης) που επίσης θα πρέπει να μεταγραφεί με χρήση «ου», ως «σου». Το αποτέλεσμα είναι «Σουκουραβενίτισου».
[iii]       Yasunari Kawabata, Kyoto, Albin Michel, 1989.
[iv]           Ο Μάριος Πλωρίτης γράφει: «Ο Οππενχάιμερ συναισθάνθηκε μεμιάς την τεράστια ευθύνη που τον βάραινε… Η φωνή, η κραυγή του Οππενχάιμερ ακούστηκε στα πέρατα του κόσμου. Και συγκλόνισε σοφούς, επιστήμονες, απλούς πολίτες. Είδαν όλοι τους να ορθώνεται μπροστά τους, Ερινύα απαίσια, η ευθύνη του καθενός κι όλων μαζί» … Μάριου Πλωρίτη, «Η τραγωδία του Οππενχάιμερ», Το Βήμα, 26 Φεβρουαρίου 1967.
[v] Χάιναρ Κίππχαρ, «Φάκελλος Οππενχάιμερ», Θεατρικό ντοκουμέντο, Μετάφραση: Θ.Δ. Φραγκόπουλου, Δημιουργίες, Ιαν. – Φεβρ. 1971, σελ. 71-88 (α’ μέρος). Επιφέραμε μερικές αλλαγές με βάση και τη γαλλική μετάφραση, βλ. Heinar Kipphardt, En cause: J. Robert Oppenheimer, L’Arche, 1967 (μετφρ. Jean Sigrid).
[vi]       Gentaro Yoshiro, “Sauvons les maisons en bois”, Courier international, 713, 1er – 7 Juillet 2004, σελ. 21.
[vii]       Alex Kerr, Dogs and Demons – The Fall of Modern Japan, Penguin Books, 2001, σελ. 161-189.
Advertisements
This entry was posted in Δημόσιος Χώρος. Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s