ΜΗΠΩΣ ΜΙΛΑΤΕ ΚΑΡΑΓΚΟΥΝΙΚΑ;

Τι μας μαθαίνει ο φίλος Νίκος Μπαζιάνας

Μου δίνεται η ευκαιρία να παρουσιάσω σήμερα μια εξαιρετική έκδοση σχετική με το γλωσσικό ιδίωμα των Καραγκούνηδων. Το συμπαθητικό αυτό πόνημα εξέδωσε πριν μερικά χρόνια ο εξαιρετικός φίλος και συνάδελφος στην Εκπαιδευτική Τηλεόραση, φιλόλογος, λαογράφος και ακάματος συγγραφέας, Νίκος Μπαζιάνας. Πρόκειται όμως εδώ, για μένα, και για θλιβερό καθήκον, γιατί ο Νίκος έφυγε από αυτό τον κόσμο πριν λίγες ημέρες. Ας είναι λοιπόν αυτή η παρουσίαση ένας μνημόσυνος χαιρετισμός προς εκείνον.

Θυμάμαι, από τον καιρό που συνυπηρετούσαμε, πως μας δινόταν η ευκαιρία να αναφερθούμε στα δικά μας «βόρεια ιδιώματα», τη δική του γλώσσα, όπως αυτός τη μίλησε και την έζησε στην ιδιαίτερη πατρίδα του Σοφάδες Καρδίτσας και τα δικά μου πρεβεζάνικα και να επισημάνουμε τις πολλές ομοιότητες. Άλλωστε οι Καραγκούνηδες της Θεσσαλίας και της Ηπείρου μιλούσαν βόρειο ελληνικό ιδίωμα που δεν διαφέρει από τα άλλα Β.Ι. που γνωρίζουμε, ως μετεξέλιξη της «ελληνιστικής κοινής».

Ο Νϊκος δούλευε το υλικό του βιβλίου του αρκετά χρόνια συλλέγοντας εκφράσεις, λέξεις και παρατηρώντας ιδιάζουσες εκφορές και φθόγγους του μητρικού του ιδιώματος. Έτσι, στη μελέτη του κάνει μια κατατοπιστική έκθεση «από τα μέσα» με κέντρο ακριβώς τα δικά του καραγκούνικα και του άμεσου περιβάλλοντός του, χωρίς να παραλείπει και συγκριτικές θεωρήσεις με τις άλλες ελληνογλωσσικές εκδοχές.

Δίνουμε εδώ μια λεπτομερή εικόνα των περιεχομένων του βιβλίου για να αντιληφθούμε τη σοβαρότητα και την αυστηρότητά του:

Πρόλογος
Εισαγωγικά
Το Γλωσσικό Ιδίωμα των Καραγκούνηδων
Το πρόβλημα της προφοράς
Αναλυτική διερεύνηση − Πάθη συμφώνων
Πάθη φωνηέντων
Το άρθρο και οι πτώσεις
Τα ρήματα
Σύνταξη
Ανδρικά και γυναικεία ονόματα
Σύνθεση
Λαϊκές εκφράσεις
Κατάρες − Απαξιωτικοί χαρακτηρισμοί
Παροιμίες
Αρχαίες λέξεις στο καραγκούνικο ιδίωμα
Ξένες λέξεις στο καραγκούνικο ιδίωμα
Επιλογικά
Λεξιλόγιο
Παράρτημα (με συλλογές λέξεων)
Βιβλιογραφία
Χάρτης

Σαν προμετωπίδα στο βιβλίο υπάρχει παράθεμα από κείμενο του σημαντικού μας γραμματικού Αχιλλέα Τζαρτζάνου, σύμφωνα με το οποίο «παλαιότερο καθήκον των λογίων Ελλήνων ενοµίζετο η µελέτη των γραπτών µόνον µνηµείων της αρχαίας ελληνικής γλώσσης. Η δέ εν τοις στόµασι τών συγχρόνων Έλλήνων φεροµένη, καί µάλιστα η τών αµαθών καί παιδεύσεως αµοίρων λαλιά, έκρίνετο πρoσoχής αναξία και όλως περιεφρονείτο». Ο αναγνώστης κατανοεί πως πρόκειται εδώ για μια συνολική κριτική της άδικης μεταχείρισης των Β.Ι. που έγινε στη χώρα μας. Άλλωστε, δεν ξεχνάμε πως ο γνωστός αυτός φιλόλογος, με καταγωγή από τον Τύρναβο, ασχολήθηκε ιδιαίτερα με το ιδίωμα της ιδιαίτερης πατρίδας του.

Στην προσπάθεια, λοιπόν, αποκατάστασης –όσο γίνεται− αυτής της αδικίας, ο Νίκος Μπαζιάνας καταθέτει την τόσο φιλότιμη εργασία του. Με βάση την εμπειρία του ως φιλολόγου, διδασκάλου και λαογραφικού ερευνητή (στον τομέα της δημοτικής μουσικολογίας) θέτει μια σειρά από ζητήματα. Είναι, π.χ., τεχνικής φύσεως, όπως η ανάγκη για σωστούς και κοινά αποδεκτούς φωνητικούς συμβολισμούς των φθόγγων των Β.Ι. Οικτίρει, κατά κάποιο τρόπο, την ελληνική γλωσσολογική οικογένεια, που δεν κατάφερε να επινοήσει ένα ενιαίο ελληνόγραπτο σύστημα συμβολισμού. Και βέβαια ο συγγραφέας θέτει το ζήτημα της σοβαρής ασχολίας με τα Β.Ι., από τους ειδικούς, απευθύνοντας και ένα λόγο παρόρμησης προς τους νέους έλληνες γλωσσολόγους.

Μας συγκίνησαν, στο βιβλίο, πολυάριθμα παραδείγματα και επισημάνσεις προφοράς που ξέρουμε πως συμπίπτουν με τις αντίστοιχες της πρεβεζάνικης γλώσσας. Κοιτάξτε: «Μη ντου ζπάς πολύ γιατί θα του σπάεις» (Μην το πιέζεις πολύ, γιατί θα το σπάσεις). γλιέπου (βλέπω), θκό μ (δικό μου), καρουτσέρς, μανάβς, η Πόπ (η Πόπη), πινέφκι (παινεύτηκε), γουρνόπλου (γουρουνόπουλο).

Σι χιριτάου, Νίκου μ, κι να ξέρς δε σι ξιχνάου…

ΣΗΜΕΙΩΣΗ

Νίκος Μπαζιάνας, Το γλωσσικό ιδίωμα των Καραγκούνηδων, Μελέτη, Έκδοση του Δήμου Σοφάδων, Αθήνα 2006.

Η επιμέλεια της έκδοσης έγινε σε συνεργασία με τη σύζυγό του, εκλεκτή φίλη, Ιωάννα Ροζάκη.

Advertisements
This entry was posted in Δημόσιος Χώρος and tagged , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

w

Σύνδεση με %s