ΜΙΛΟΥΣΕ ΒΛΑΧΙΚΑ Η ΜΑΡΙΑ ΚΑΛΛΑΣ;

Ένα μεγάλο συμφωνικό ποίημα με τη Μαρία Ναυπλιώτου

Είδα χτες την εντυπωσιακή θεατρική παράσταση του έργου Master Class – Ανώτερο σεμινάριο με τη Μαρία Κάλλας του Τέρενς Μακ Νάλι με τη Μαρία Ναυπλιώτου στο ρόλο της Μαρίας Κάλλας. Της μεγάλης μας αθάνατης αοιδού. Δυο Μαρίες στη Σκηνή. Γιατί, η ενσάρκωση του επώνυμου ρόλου εκ μέρους της εκλεκτής ηθοποιού ήταν απίστευτα ζωντανή. Είχα μάλιστα την ευκαιρία να επιλεγώ κι εγώ στην «συνομιλία» της Μαρίας με μερικούς θεατές κατά τη διάρκεια της παράστασης και θυμάμαι πόσο κοντά και μέσα ένιωσα, «στο πετσί», των ανθρώπων του σανιδιού. Σαν να μου μιλούσε η Μαρία Κάλλας.

Το βιογραφικό –με κάθε λεπτομέρεια από τη ζωή της Μαρίας Κάλλας− έργο-ποταμός ήταν ένα αφιέρωμα, μια σπουδή, τέχνης, πολιτισμού, δημιουργίας, μάθημα αγώνα για τη ζωή και, ίσως, αγωνίας για το θάνατο. Κάθε στιγμή είχε μια τραγική έξαρση. Ή την αισθανόσουν έτσι. Η Μαρία με το εκρηκτικό ταμπεραμέντο της έκανε κάθε στιγμιαία ατάκα μια ολόκληρη τραγωδία. (Ποια Μαρία; Η Κάλλας ή η Ναυπλιώτου; Δεν το ξεχώρισα. Μια υπέροχη ταύτιση ρόλου και ηθοποιού.)

Αλλά ας περάσω στο ζήτημα που υπαινίσσεται ο τίτλος μας. Μιλούσε βλάχικα η Μαρία Κάλλας; Σπεύδω να διευκρινίσω, αν χρειάζεται, πως με τη λέξη «βλάχικα» εννοώ τη διαλεκτική μας δημοτική, τα λεγόμενα «βόρεια ιδιώματα» που κληροδοτήθηκαν με προφορική παράδοση σε ένα μεγάλο μέρος του ελληνικού πληθυσμού. Που όμως αποφασίστηκε πως πρέπει να εξοβελιστούν από την εκπαίδευση, το δημόσιο λόγο και την κοινωνική ζωή.

Θυμάμαι λοιπόν, στην ομάδα του FaceBook «Από τα βόρεια ιδιώματά μας», πως ένα μέλος, ανάμεσα στα άλλα αστήριχτα, παθιασμένα και πομφολυγώδη επιχειρήματά του ενάντια στη γλώσσα των προγόνων μας, επιστράτευσε και ένα καλλιτεχνικό, μουσικό, λυρικό επιχείρημα. Όχι τάχα από την «ανώτερη» γλώσσα της όπερας, βέβαια, αλλά από τη γνήσια λαϊκή μας γλώσσα. Αυτή που άρθρωνε και ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης στα πανέμορφα λαϊκά τραγούδια που μας χάρισε με την αλησμόνητη φωνή του.

Σύμφωνα με αυτό το επιχείρημα, του φίλου, ο λαϊκός αυτός τραγουδιστής μας ειρωνευόταν τις εκφορές με πολλά σύμφωνα (που θυμίζουν αυτά που εμείς χρησιμοποιούμε «στς θκές μας τς κβέντις»). Αναζητούσε καθαρότερη απόδοση με περισσότερα φωνήεντα. Γιατί αλλιώς, λέει, το τραγούδι του δεν θα ήταν κανονικό τραγούδι αλλά κάτι σαν να του είχαν αναθέσει να συνοδεύει «κρατώντας το ίσο»…

Φυσικά η απόδοση του λαϊκού τραγουδιού και η δομική ισορροπία της γλώσσας είναι δυο παράλληλα ή διαφορετικά πράγματα. Η γλώσσα μας εξελίχτηκε μέσα στους αιώνες περιορίζοντας συνεχώς τα φωνήεντά της. Τα βόρεια ιδιώματα έχουν, ίσως, φέρει κάποια αναπόφευχτη ισορροπία αποβάλλοντας τα μη πληροφοριακά «περισσόλογα» φωνητικά στοιχεία.

Αλλά ας έρθουμε στη Μαρία. Με έκπληξή μας «την» ακούσαμε να λέει, διορθώνοντας μια μαθήτριά της που τραγουδούσε μια ιταλική άρια: Η άρθρωση, ή άρθρωση… Β-ό-λ-τ-α. Μασάτε τα σύμφωνα. Θέλω να τα ακούσω… Δεν ακούω καθόλου τα σύμφωνα, τραγουδάτε στα σανσκριτικά. Πιάνω μόνο τα φωνήεντα. Οι λέξεις σημαίνουν κάτι . Τα φωνήεντα είναι οι άναρθροι ήχοι που βγαίνουν απ’ τις καρδιές μας. Τα σύμφωνα τους δίνουν ένα συγκεκριμένο νόημα…

Ναι. Στο σημείο αυτό η παράσταση, το κείμενο, ο συγγραφέας Τέρενς Μακ Νάλι, ο μεταφραστής Στρατής Πασχάλης, ο σκηνοθέτης Οδυσσέας Παπασπηλιόπουλος και η Μαρία, η Μαρία, η Μαρία…
…είναι σαν να μας δίνουν ένα μεγάλο μάθημα γλώσσας, μια μάστερ κλας για τη δομή, τη λειτουργία και την εξέλιξη της γλώσσας. Αυτό που λένε οι ειδικοί της πληροφορίας της γλώσσας πως
«τα φωνήεντα πεθαίνουν, τα σύμφωνα μένουν»,
«η γλώσσα έχει σύμφωνα πολλά, έχει και λίγα φωνήεντα»,
αυτά τα σύμφωνα που δανείστηκαν οι γλωσσικοί προπάτορές μας, αυτά τα σύμφωνα που δεν τα λαθεύουμε ποτέ στη γραφή τους, όλα αυτά μας τα είπαν χθες στο Θέατρο Μικρό Χορν. Μαζί με πολλά πολλά άλλα. Με τον τρόπο τους. Και συμφωνούμε!

Advertisements
This entry was posted in Βόρεια Ιδιώματα, Βλάχικα, γλώσσα, διαθεματικότητα, επικοινωνία, εκπαίδευση, θέατρο and tagged , , . Bookmark the permalink.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s