ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΥΘΑΝΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΕΥΘΑΝΑΤΩΣΗ;

Το παιχνίδι δεν κρίνεται στις διαφορετικές σημασίες που προσφέρουν οι καταλήξεις…

Τον τελευταίο καιρό μιλάμε, δυστυχώς, για την ευθανασία ως αναγκαστική διαδικασία επειδή εκδηλώνεται αδυναμία για περαιτέρω περίθαλψη πασχόντων από την Covid-19 και για αποκατάσταση της υγείας τους. Αυτά φέρνουν στο νου και την εναλλακτική (;) λέξη «ευθανάτωση», που ακούμε τα τελευταία χρόνια, καθώς και το ρήμα «ευθανατώνω» ιδιαίτερα στην μεσοπαθητική εκδοχή του «ευθανατωθώ». Μπορεί να αναρωτηθεί κανείς εάν πρόκειται για νεολογισμούς και αν υπάρχουν γραμματικές αντιρρήσεις ως προς το σχηματισμό τους. Μήπως, για παράδειγμα, θα έπρεπε να είναι, π.χ., «ευθανατίζω» όπως «απαθανατίζω». Εκφράζουν άραγε αυτές οι νέες (;) λέξεις, γλωσσική – επικοινωνιακή ανάγκη, στο πλαίσιο του συγκεκριμένου ζητήματος; Θέτουν, ως πρόταση, ζήτημα αναζήτησης κάποιας μεγαλύτερης ακριβολογίας ή, μήπως, αποτελούν κάποια εκζήτηση καλλιέπειας και ταχτοποίηση συγκάλυψης του όλου ζητήματος της ευθανασίας;

Antoine-Jean Gros Ο Βοναπάρτης επισκέπτεται τους αρρώστους στη Γιάφα

Σε συζήτηση που κάναμε σε ομάδα του facebook (από όπου μεταφέρουμε και τα υπόλοιπα κύρια στοιχεία αυτής της ανάρτησης), μια συνομιλήτρια μας λέει:  Πρόκειται για περίπλοκο φιλοσοφικο-κοινωνικό θέμα αφού δεν είναι πάντοτε ομοιόμορφος ο τρόπος παρέμβασης… (Ότ)αν καθιερωθεί στην Ελλάδα, υποθέτω ότι θα υπάρξει ένας άλλος όρος, είτε περιγραφικός για το ποιο μέσο θα χρησιμοποιείται ανά περίπτωση, είτε θα επιλεγεί άλλος όρος σε νομική και ηθική βάση. Αυτός, όχι μόνο δεν θα είναι αρνητικά φορτισμένος, όπως είναι ως τώρα η ευθανασία, αλλά θα το εκφράζει, κάπως, σαν επιλογή του ατόμου / πολίτη, πράγμα εξάλλου που είναι πιο ακριβές από [τον όρο] ευθανασία που υφίσταται ένας άνθρωπος [σαν ] ένα ζώο. Συνεπώς νομίζω, είτε το ευθανασία είτε το ευθανάτωση δεν είναι το πραγματικό ζητούμενο, γιατί είναι αναντίστοιχα προς την (μελλοντική;) ελληνική πραγματικότητα. Το παιχνίδι δεν κρίνεται στις διαφορετικές σημασίες που προσφέρουν οι δυο υπό συζήτηση καταλήξεις. Ποιος θα διαφωνούσε με την ουσία αυτής της τοποθέτησης;  

Ας πούμε, βέβαια, ότι η σχετική, ως προς τη δομή, λέξη «ευθανατόω», όπως το καταγράφει το λεξικό του Δημητράκου, σε αρχαϊκή χρήση ως αμετάβατο ρήμα, είχε τη σημασία «αποθνήσκω καλόν και ένδοξον θάνατον». Και βέβαια μπορεί να αναρωτηθεί κανείς, αν επιτρέπεται / δικαιούμαστε να μετατρέψουμε αυτό το ρήμα σε μεταβατικό, με αντικείμενο «ευθανατώνω κάποιον». Ή εάν υπάρχει μια ενδιάθετη τάση σε Έλληνες ομιλητές να κάνουν (πιο) συγκεκριμένη την έννοια «ευθανασία» βάζοντας υποκείμενο, ρήμα και αντικείμενο, σε φανερή σύνταξη («ποιος κάνει τι, σε ποιον»). Άλλωστε η λέξη αυτή συντάσσεται συνήθως ‒κάπως πρόχειρα [;]‒ με το τόσο ελλιπές ρήμα «κάνω» που  γίνεται κατανοητό μόνο από τα συμφραζόμενα. Τι σημαίνει, για παράδειγμα «ο Γιώργος έκανε μάθημα» ή, με καλύτερο ρήμα, στην περίπτωσή μας, «θα τα υποβάλ*ουν σε ευθανασία»; (Η προφορά, με ένα ή δύο λ,  είναι ίδια όταν εννοούμε μία φορά ή κάθε φορά, οπότε υπάρχει ασάφεια).

Απάντηση στα προηγούμενα μπορούν(;) να μας δώσουν, σε βαθύτερη έρευνα, μετά το λεξικό Δημητράκου, τα νεότερα λεξικά. Έχουν λεξικογραφηθεί οι εναλλακτικές νεολογικές προτάσεις  «ευθανατώνω», «ευθανατώνομαι» και «ευθανάτωση»; Διαπιστώσαμε πως τα γνωστά έργα Λεξικό της κοινής νεοελληνικής (του Ινστιτούτου Νεοελληνικών Σπουδών του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης), Λεξικό της νέας ελληνικής γλώσσας (Μπαμπινιώτη), Χρηστικό λεξικό της νεοελληνικής γλώσσας (Ακαδημίας Αθηνών) καθώς και ο Εθνικός Θησαυρός Ελληνικής Γλώσσας (ΕΘΕΓ, με 47.000.000 λέξεις) δεν περιλαμβάνουν τις λέξεις αυτές.

Ωστόσο, μια αναζήτηση στο Google (που έχει την πλεονέκτημα του «ακηδεμόνευτου» κατά την επιλογή των λημμάτων) μας οδηγεί στο συμπέρασμα πως οι λέξεις αυτές, χωρίς να έχουν διαδοθεί πολύ, έχουν σε πολλά περιβάλλοντα κάποια χρήση. Δηλαδή, ενδέχεται να δίνουν κάποιες δυνατότητες ακριβέστερης και εκφραστικότερης διατύπωσης νοημάτων σε ομιλητές της γλώσσας μας, γι’ αυτό και χρησιμοποιούνται  Ο Δήμος Κοζάνης χρησιμοποιεί την ευθανάτωση σε κείμενο σχετικό με το έλεγχο του δημόσιου χώρου (αδέσποτα), η  Επιτροπή Ιπποδρομιών, επίσης, τη χρησιμοποιεί σχετικά με την κτηνιατρική παρακολούθηση των ίππων και, τέλος, σε φροντιστηριακή προετοιμασία εισάγεται η λέξη αυτή υποδειγματικά ως χρηστικό λεκτικό στοιχείο για το μάθημα της έκθεσης. Η σελίδα Lexilogia είχε επισημάνει την ανάδυση της λέξης (ρήμα ή/και ουσιαστικό) το 2006 (και, όπως γράφει ο Νίκος Σαραντάκος, το ζήτημα είχε ήδη τεθεί από το 2004 με τους Ολυμπιακούς Αγώνες). Και το παράθεμα στην αρχή του κειμένου μας προέρχεται από  διπλωματική εργασία του 2006/2007 στη Νομική Σχολή του ΑΠΘ, μία ανάμεσα σε άλλες όπου εμφανίζεται η λέξη.

Η αναζήτηση στο Google μας έδωσε έως δύο εκατοντάδες χρήσεις (π.χ. 42 ευθανατωθούν, 49 ευθανατωθεί και 15 ευθανατωθει (χωρίς τόνο), περίπου 32 ευθανάτωση / ευθανατώσεις, περίπου 25 ευθανατώσει / ευθανατώσεις και περίπου 10 ευθανατωσει (χωρίς τόνο), 41 ευθανατώθηκαν, 14 ευθανατώνεται κ.ά.). Υπάρχει και ένα παράγωγο ως Ευ-θανατωτής (με ενωτικό) για την ταινία Euthanizer που προβλήθηκε στο 58ο Φεστιβάλ Κινηματογράφου Θεσσαλονίκης, 2-12 Νοεμβρίου 2017.

Είναι χρήσιμο να αναφέρουμε ότι η λέξη (στις μορφές ουσιαστικού και ρήματος) υπονοεί συνήθως μικρά ζώα, δηλαδή σκυλιά (σπανιότερα γάτες και ποντίκια εργαστηρίων), και άλογα. Ελάχιστα συνδέεται με ανθρώπους. Μας εκπλήσσει, πάντως, το γεγονός ότι μερικοί γλωσσικοί ερευνητές την αγνοούν και την απορρίπτουν.

This entry was posted in γλωσσολογία, επικοινωνία and tagged , , . Bookmark the permalink.

2 Responses to ΑΠΟ ΤΗΝ ΕΥΘΑΝΑΣΙΑ ΣΤΗΝ ΕΥΘΑΝΑΤΩΣΗ;

  1. Ο/Η dimosioshoros λέει:

    Από λέπρα [sic], σωστότερο πανούκλα.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s