Σταμάτα, Σκέψου, Δράσε: η οδική ασφάλεια στο Μαθητικό Φεστιβάλ Ψηφιακής Δημιουργίας.

sostegr

Aπo 18 έως και 21 Απριλίου 2018 θα πραγματοποιηθεί το 8ο Μαθητικό Φεστιβάλ Ψηφιακής Δημιουργίας (https://www.facebook.com/digifest.info/) παράλληλα σε Άγιο Νικόλαο, Αγρίνιο, Ηράκλειο, Ιωάννινα, Καβάλα, Καλαμάτα, Κέρκυρα,  Λάρισα,  Μυτιλήνη, Πάτρα, Πύργο Ηλείας, Σύρο, Τρίκαλα και Χανιά. Πρόκειται για μια συνάντηση στην οποία συμμετέχουν μαθητές και μαθήτριες Πρωτοβάθμιας και Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης που καλούνται να παρουσιάσουν μαθητικά ψηφιακά έργα που έχουν δημιουργήσει κατά τη διάρκεια του σχολικού έτους σε μαθήματα Πληροφορικής ή σε εκπαιδευτικές δράσεις με χρήση εργαλείων Πληροφορικής.

Πρόκειται για έναν θεσμό μη διαγωνιστικό που τελεί υπό την αιγίδα του Υπουργείου Παιδείας που στοχεύει στην ενίσχυση της δημιουργικότητας των μαθητών, στην ανάδειξη των ψηφιακών, προγραμματιστικών και κατασκευαστικών τους δεξιοτήτων καθώς και στην προβολή των καινοτόμων ιδεών τους στην ευρύτερη κοινωνία. Η συμμετοχή αυξάνει κάθε χρόνο και στο φετινό φεστιβάλ περιλαμβάνουν τα είδη:

Animation, Δημιουργία και επεξεργασία βιντεοταινίας, Εκπαιδευτική ρομποτική, Ηχητικές συνθέσεις με ηχογράφηση και επεξεργασία ήχου, Κόμικ, Παιχνίδι, Παρουσίαση παραδόσεων…

Δείτε την αρχική δημοσίευση 168 επιπλέον λέξεις

Advertisements
Posted in Δημόσιος Χώρος | Σχολιάστε

EΓΚΑΡΔΙΕΣ ΠΑΣΧΑΛΙΝΕΣ ΕΥΧΕΣ ΣΕ ΦΙΛΟΥΣ ΚΑΙ ΣΥΝΕΡΓΑΤΕΣ

Το σχέδιο είναι επεξεργασία μας  από ρωσική πασχαλινή κάρτα, με τα αρχικά ΧΒ που προέρχονται από το «Χριστός Ανέστη» στα ρωσικά  («Христос Воскрес») και τα οποία μεταγράψαμε στα αρχικά ΧΑ του «Χριστός Ανέστη». Το «Χά Βέ», όπως λέγεται, είναι διαδεδομένη πασχαλινή ευχή.

Γιάννης Ρέντζος, Πάσχα 2018.

 

Posted in Δημόσιος Χώρος | Tagged | Σχολιάστε

Ο ΛΑΖΑΡΟΣ ΣΥΝΕΣΙΟΣ ΜΑΣ ΒΑΖΕΙ ΣΤΟ ΠΝΕΥΜΑ ΤΗΣ ΜΕΓΑΛΗΣ ΕΒΔΟΜΑΔΑΣ

Μια επίκαιρη αγιογραφική προσέγγιση και ανάλυση του Πρεβεζάνου ιστοριοδίφη και συγγραφέα

Η εικόνα αυτή για την Ανάσταση του Κυρίου, αποτελεί ίσως την πιο πρωτότυπη δημιουργία της κρητικής σχολής ζωγραφικής. Ο Ανδρέας Ρίτζος1 φιλοτεχνεί τις παραστάσεις της Σταυρώσεως, της Αναστάσεως και της Εις Άδου Καθόδου, μέσα στη συντομογραφημένη επιγραφή J H S.

Στο γράμμα S εικονίζονται τόσο ο βυζαντινός τύπος -με την έγερση των νεκρών- , όσο και ο δυτικός τύπος -του Ιησού θριαμβευτή που εξέρχεται από το μνήμα.

Στον Χριστιανισμό της μεσαιωνικής Δυτικής Ευρώπης, το πιο κοινό χριστόγραμμα έγινε IHS ή IHC -δηλώνει τα τρία πρώτα γράμματα του ελληνικού ονόματος του Ιησού, ΙΗΣΟΥΣ, γιώτα – ήτα – σίγμα [Tο IHS ερμηνεύεται ως Jesus Hominum Salvator =Ιησούς Λυτρωτής των Ανθρώπων]. 

Τα ελληνικά αυτά γράμματα αντιπροσωπεύονται: το γιώτα από Ι, το ήτα από H, το σίγμα είτε από C είτε από S.

Επειδή τα γράμματα του λατινικού αλφαβήτου I και J δεν διεκρίνοντo συστηματικά μέχρι τον 17ο αιώνα, τα JHS ή JHC ισοδυναμούν με το ΙΗΣ.

Το εντελώς σπάνιο, πρωτότυπο και αξιοθαύμαστο είναι πως ο Ρίτζος χρησιμοποίησε μια σύνθεση εντελώς άγνωστη και στη βυζαντινή αλλά και στην δυτική εικονογραφία.

 Δυο λόγια για τους εικονογραφικούς τύπους της Αναστάσεως στην ορθόδοξη Εκκλησία: 

Ο ένας είναι Η κάθοδος του Χριστού στον Άδη· ο άλλος τύπος είναι εκείνος που άλλοτε μεν εικονίζει τον Πέτρο και τον Ιωάννη στο κενό Μνημείο, άλλοτε δε τον άγγελο που «ἐπὶ τὸν λίθον καθήμενος» εμφανίσθηκε στις Μυροφόρες. Αρχιμ. Συμεών2.

Η εικόνα της Αναστάσεως, η οποία λέγεται και Η εις Άδου Κάθοδος, γιατὶ εἶναι ἡ γνήσια εἰκὼν τῆς Ἀναστάσεως, ἥν παρέδωσαν ἡμῖν οἱ παλαιοὶ ἁγιογράφοι, σύμφωνος μὲ τὴν ὑμνωδίαν τῆς Εκκλησίας μας, ἐκφράζει διὰ τῆς ζωγραφικῆς ὅσα ἱερὰ καὶ συμβολικὰ νοήματα ἐκφράζει ἰδίᾳ τὸ πασίγνωστον καὶ ὑπὸ πάντων ψαλλόμενον, ἀπὸ παίδων ἕως γερόντων, τροπάριον, «Χριστὸς ἀνέστη ἐκ νεκρῶν, θανάτῳ θάνατον πατήσας καὶ τοῖς ἐν τοῖς μνήμασι ζωὴν χαρισάμενος». Φώτη Κόντογλου3.

Στην παραδοσιακή ορθόδοξη αγιογραφία η πραγματική στιγμή της Αναστάσεως του Χριστού ουδέποτε απεικονίσθηκε. Τόσο τα Ευαγγέλια, όσο και η Παράδοση της Εκκλησίας, σιγούν για τη στιγμή αυτή και δεν λένε πώς ο Χριστός αναστήθηκε. … Η Ανάσταση του Χριστού ήταν απρόσιτη σε οποιαδήποτε αντίληψη… Ο ανεξιχνίαστος χαρακτήρας του γεγονότος αυτού για τον ανθρώπινο νου, και συνεπώς το αδύνατο της απεικονίσεώς του, είναι ο λόγος για τον οποίο απουσιάζουν εικόνες αυτής ταύτης της Αναστασεως. Γι’ αυτό στην Ορθόδοξη εικονογραφία υπάρχουν δύο εικόνες, που αντιστοιχούν στη σημασία του γεγονότος αυτού και που συμπληρώνουν η μία την άλλη. Η μία είναι συμβολική παράσταση· απεικονίζει τη στιγμή που προηγήθηκε της θεόσωμης Αναστάσεως του Χριστού -την Κάθοδο στον Άδη· η άλλη τη στιγμή που ακολούθησε την Ανάσταση του Σώματος του Χριστού, την ιστορική επίσκεψη των Μυροφόρων στον Τάφο του Χριστού». Λ.Ουσπένσκυ4 Η θεολογία της εικόνας. Μτφ. Σπ.Μαρίνης, εκδ. Αρμός.

Τα παραπάνω συμφωνούν και με τα αναστάσιμα τροπάρια της Εκκλησίας μας, που υπογραμμίζουν το ανεξιχνίαστο μυστήριο της Αναστάσεως και το παραλληλίζουν με τη Γέννηση του Κυρίου από την Παρθένο και την εμφάνισή του στους μαθητές μετά την Ανάσταση:

Προῆλθες ἐκ τοῦ μνήματος, καθὼς ἐτέχθης ἐκ τῆς Θεοτόκου,   ή
Ὥσπερ ἐξῆλθες ἐσφραγισμένου τοῦ τάφου, οὕτως εἰσῆλθες καὶ τῶν θυρῶν κεκλεισμένων πρὸς τοὺς μαθητάς σου,    ή
 -Τὸ φαιδρὸν τῆς ἀναστάσεως κήρυγμα, ἐκ τοῦ ἀγγέλου μαθοῦσαι αἱ τοῦ Κυρίου μαθήτριαι,   κ.λπ.

Αυτό το φαιδρὸν τῆς ἀναστάσεως κήρυγμα, ας πλημμυρίσει τις καρδιές μας και
τοῦ οὐρανοῦ δεσπόζοντος, ἔγερσιν διδαχθῶμεν, καὶ   πρὸς ζωήν, ἐν μνημείῳ δράμωμεν σὺν τῷ Πέτρῳ, καὶ τὸ πραχθὲν θαυμάσαντες, μείνωμεν Χριστὸν βλέψαι.

[την ώρα αυτή που εδέσποζεν ο Ουρανός, ας διδαχθούμε την Ανάσταση του Χριστού κι ας τρέξωμε μαζί με τον Πέτρο προς το μνημείο, κι αφού θαυμάσωμε τη νέα αυτή πραγματικότητα, ας παραμείνωμε για να δούμε τον αναστημένο Χριστό] Δ΄ Εξαποστειλάριο

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

  1. Ανδρέας Ρίτζος. Χάνδαξ[Ηράκλειο] Κρήτης1422-1503. Ο σημαντικότερος αγιογράφος στην Κρήτη το δεύτερο μισό του 15ου αιώνα. Μορφοποίησε τις νέες τάσεις της κρητικής σχολής κατά την πρώιμη μεταβυζαντινή περίοδο. Όπως και άλλοι ζωγράφοι της εποχής του, κατείχε τόσο την maniera Greca (βυζαντινή τεχνοτροπία, τον Ορθόδοξο τρόπο ζωγραφικής σε ό,τι αφορά την τυπολογία των εικόνων και τη θεματολογία), όσο και την maniera Latina (δυτική τεχνοτροπία), και είχε την ικανότητα να ζωγραφίζει τόσο με τις αρχές της βυζαντινής παραδόσεως των παλαιολόγειων χρόνων όσο και με τις ιδιαίτερες νέες τάσεις της ιταλικής αναγεννήσεως στη βενετοκρατούμενη Κρήτη, έτσι ώστε να ζωγραφίζει εικόνες τόσο για Ορθόδοξους πελάτες όσο και για Καθολικούς.  Τα έργα του διακρίνονται από βαθιά γνώση της ζωγραφικής τέχνης, με λεπτές αποδόσεις χαρακτηριστικών, προοπτικής και λεπτομερειών που, αν και μικρές, ενισχύουν το τελικό  αποτέλεσμα.  Από το πλούσιο έργο του σώζονται πολλές εικόνες στην Κρήτη, την Αθήνα, την Πάτμο, τη Βενετία, την Πάρμα, τη Φλωρεντία, το Μπάρι κ.α. Το έργο του σφράγισε την ταυτότητα της κρητικής σχολής κατά την μεταβατική περίοδο του 15ου αιώνα.
  2. Αρχιμ. Συμεών. Ξυλοτύμβου Λάρνακα Κύπρου 9.7.1948-.. Ηγούμενος της Ι. Μονής Αγ. Γεωργίου Μαυροβουνίου (Τρούλλων Λάρνακας). Αγιογράφος και μελετητής της βυζαντινής τέχνης.
  3. Φώτης Κόντογλου (Αποστολέλης). Αϊβαλί [Κυδωνίες Μικράς   Ασίας] 8.11.1895-13.7.1965 Αθήνα. Έλληνας λογοτέχνης και ζωγράφος. Αναζήτησε την ελληνικότητα, δηλαδή μία αυθεντική έκφραση, επιστρέφοντας στην ελληνική παράδοση, τόσο στο λογοτεχνικό όσο και στο ζωγραφικό του έργο. Είχε σημαντικότατη συμβολή στον χώρο της βυζαντινής εικονογραφίας. Θεωρείται ως ένας από τους κυριότερους εκπροσώπους της Γενιάς του ’30.
  4. Λεωνίδας Αλεξάντροβιτς Ουσπένσκυ [Леонид Александрович Успенский]. Γκολόσνοβκα 8.8.1902-11.12.1987 Παρίσι. Ρώσος αγιογράφος και συγγραφέας. Θεωρείται από τους μεγαλύτερους εικονογράφους της Ορθόδοξης Εκκλησίας. Έγινε ευρύτερα γνωστός, τόσο από τις εικόνες του όσο και από τα άρθρα του και κυρίως το έργο του Η θεολογία της εικόνας.                  
Posted in πρεβεζάνοι συγγραφείς | Tagged , | Σχολιάστε

ΝΕΚΡΗ ΠΟΛΗ, ΝΕΚΡΟΙ ΡΟΛΟΙ

…και άλλες επισημάνσεις του Δημοσθένη Παναγόπουλου από τη συλλογή του με τίτλο Η άκρη του κορδονιού.

Αυτόν το στίχο θα ήθελα να τον είχα γράψει εγώ, ή, επειδή δεν γράφω ποίηση, να τον είχα διαβάσει. Ίσως και να τον έχω διαβάσει και να μην τον κατάλαβα όταν έπρεπε. Μια ιδιάζουσα κρυπτομνησία και αυτή όπου η ευαισθησία του Δημοσθένη με βοηθά να (ξανα)δώ μπροστά μου αυτά που ζούμε στην κοινή ματωμένη πόλη μας. Την Αθήνα.

Διάβασα με ικανοποίηση τη μικρή ποιητική κατάθεση που έφτασε στα χέρια μου και εξέφρασα τον ειλικρινή ενθουσιασμό μου σε φίλους. Συμφώνησαν μαζί μου. Ένας, ποιητής κι εκείνος στα νεανικά του χρόνια, που του δάνεισα τη συλλογή, μου είπε «Δεν διαβάζω πια ποίηση. Σαν να μην μου λεν κάτι καινούριο οι νεότεροι. Όμως αυτός ο ποιητής μου ανανεώνει το ενδιαφέρον για την ποίηση».

Έτσι με τις κουβέντες αυτές στήσαμε ένα ποιητικό πρωινό συζητώντας τις ιδέες που έβγαζαν οι σελίδες του Δημοσθένη για την πόλη, τη ζωή της νεολαίας, τις σχέσεις, την εκπαίδευση, τον καφέ (γιατί, υπάρχει και τοποθέτηση προϊόντος εκεί μέσα), την καταματωμένη πατρίδα (που συχνά αναφέρεται έτσι), τα βαψίματα των τοίχων και για τα μέσα μαζικών μεταφορών.

Ο Δημοσθένης βρίσκεται σε συνεχή διάλογο με το αστικό του περιβάλλον. Αποτελεί σημαντικό πολεογραφικό λόγο αυτός ο στίχος που βάλαμε για τίτλο. Έτσι, τέλος πάντων, όπως τον καταλαβαίνουμε εμείς. Αμίλητη πόλη με μαύρο όνομα σαν τις μαύρες σημαίες –όπως το λέει. Καημένη Αθήνα… λάθος παιδί της μάνας Δύσης. Και αυτά δικά του.

Σε διάλογο βρίσκεται ο ποιητής και με τον αναγνώστη του. Αισθάνεται πως ίσως να μη είναι της αρέσκειάς του αυτά που γράφει και που θα τα διαβάσει ο αναγνώστης του. Γι’ αυτό κάθε τόσο τον χαιρετά. Τον έχει χαι(ρετι)σμένο. Κάπως έτσι. Όπως ίσως συμβαίνει με όσους θέλουν να κρύψουν την ευαισθησία τους με προπέτασμα εγωτικής θεώρησης.

Μικρό αυτοβιογραφικό και καταγγελτικό πόνημα η άκρη του κορδονιού του Δημοσθένη Παναγόπουλου αποτελεί ένα ελπιδοφόρο παρών (ίσως και παρόν) που κάποιος από τους αναγνώστες χαρακτήρισε «διαμαντάκι». Μακάρι ο Δημοσθένης να συνεχίσει την παρατήρηση της πόλης και της κοινωνίας και να ενδιαφέρεται για το άκουσμα των ήχων τους. Και κύρια να συνεχίσει να πιστεύει πως το γράψιμο των τοίχων και η συγγραφή των στίχων χρησιμεύουν.

[Το ωραίο εξώφυλλο επιμελήθηκε με σχέδιό του ο Πάνος Αντωνάτος].

Posted in ποίηση, πολεογραφία | Tagged , , | Σχολιάστε

ΛΑΡΙΣΑΪΚΑ, ΠΡΕΒΕΖΑΝΙΚΑ ΚΑΙ ΘΕΩΡΙΑ ΤΗΣ ΣΧΕΤΙΚΟΤΗΤΑΣ

Μικρό αφιέρωμα στο μεγάλο Στίβεν Χόκινγκ

Θα αφιερώσω αυτό το κομμάτι στη μνήμη του σημαντικού αστροφυσικού της εποχής μας Στίβεν Χόκινγκ που έφυγε χθες από τον κόσμο αυτό, που τόσο βαθιά μελέτησε. Θα το έγραφα και θα έκανα την ανάρτησή του, αλλά ο θάνατός του Χόκινγκ με οδηγεί σε αυτό το μικρό αφιέρωμα, που άλλωστε είναι επικεντρωμένο στη ζωή του συναδέλφου του Αϊνστάιν. Είναι σχετικό με τα τοπικά ιδιώματα που, όπου είναι απαξιωμένα, από χώρα σε χώρα, δίνουν αφορμή, για …«λαρισαϊκά» ανέκδοτα, σαν και αυτά που ακούμε στην Ελλάδα για τα δικά μας «βλάχικα». Δυστυχώς όπως ξέρουμε, η σχολική παιδαγωγική έχει παραμελήσει αυτές τις πτυχές της εθνικής μας γλώσσας, ενώ μερικοί γλωσσολόγοι και παιδαγωγοί έχουν στραφεί εναντίον τους σαν εγκάθετοι.

Θυμάμαι, όταν με μεγάλη συγκίνηση, πριν τρία χρόνια, την ημέρα που συνάντησα τον Στίβεν Χόκινγκ στο σταθμό Charing Cross στο Λονδίνο. Όπως έγραψα και στο Facebook, ήταν στο αναπηρικό του αμαξάκι που οδηγούσε μια κυρία με στολή νοσηλεύτριας. Και μάλιστα, επειδή, λόγω της αναπηρίας του, τον ξέραμε πάντα σε μια σταθερή στάση, η εικόνα που αντίκρισα ήταν σαν μια μεγέθυνση φωτογραφίας του, στη θέση αυτή. Δεν ξεχνώ το ιδιαίτερο συναίσθημα που ένιωσα. Αυτή ακριβώς την εικόνα αναπαράγει ο γελοιογράφος του σημερινού φύλλου της εφημερίδας Evening Standard.

Θα έρθω όμως στο θέμα, με το οποίο αποδεικνύεται πόσο σημαντική είναι η μελέτη των ιδιωμάτων και πόσο επιπόλαια δράση (αν όχι αντεθνική στάση) αποτελεί η περιφρόνησή τους στην εκπαίδευση και τη δημόσια ζωή. Και μάλιστα, αποδίδω και μια ιδιαίτερη σημασία επειδή προέρχομαι από μια επαρχία όπου οι διανοούμενοί της (όσοι μάλιστα ήταν σχετικοί με τη γλώσσα και τη διδασκαλία της) δεν έδειξαν ενδιαφέρον για τη σχετική τεκμηρίωσή του τοπικού ιδιώματος, τη μελέτη του και την προβολή του στο δημόσιο χώρο (π.χ. οδωνυμία).

Θα αναφερθώ εν συντομία στην εκλαϊκευμένη πια, μετά από τόσα χρόνια που έχουν περάσει, σχέση του μεγάλου Αϊνστάιν με τον Ελβετό φιλόλογο Τζοστ Βίντελερ, διευθυντή του οικοτροφείου στο Άαραου κοντά στη Ζυρίχη, όπου έμεινε ο Αλβέρτος για την προετοιμασία του για το πανεπιστήμιο.

Όπως έχει παραδεχθεί και ο ίδιος ο Αϊνστάιν, υπήρξε επίδραση αυτού του φιλόλογου στο νεανικό μυαλό του μελλοντικού μεγάλου επιστήμονα. Ο Βίντελερ είχε δημοσιεύσει μια μελέτη γλωσσολογίας για το τοπικό ιδίωμα, η οποία πολύ αργότερα τράβηξε την προσοχή των γλωσσολόγων. Αναγνωρίστηκε δηλαδή η μελέτη ως προαγγελία του έργου του Φερδινάνδου ντε Σοσσύρ και αφορούσε τη σχετική αξία των φωνημάτων (όπως τα έχουμε στο μυαλό μας), πράγμα που ήταν αντίθετο με την άποψη για την απόλυτη φωνητική αξία (των παραγόμενων γλωσσικών φθόγγων). Ο μπάρμπα-Τζοστ, υποστηρίζεται, με τη «σχετικότητα των σχέσεων» (γερμανικά Relativität der Verhältnisse), ίσως να είχε προσφέρει κάτι στο μυαλό του νεαρού Αλβέρτου και τελικά στο οικοδόμημα της θεωρίας της Σχετικότητας.

Δεν είναι, λοιπόν, «βλάχικα» τα ιδιώματα όπως παρουσιάζονται στην Ελλάδα από πολλούς. Δεν είναι κάτι κατώτερο και κάτι άχρηστο. Και μάλιστα, σχετικά με τα ελβετικά ιδιώματα, να πω για τη σύμπτωση της κυκλοφορίας της ελβετικής ταινίας «Η θεία εντολή», που είδα. Εκθέτει, λίγο ντοκιμαντερίστικα και λίγο δραματικά, τις προσπάθειες μιας ομάδας γυναικών να πείσουν, το 1971 λέμε, τις συγχωριανές τους να διεκδικήσουν ψήφο των γυναικών στο δημοψήφισμα που θα γινόταν τότε, παραβαίνοντας έτσι τη θεία εντολή της υποταγής στον άντρα. Το έργο είναι αρκετά προχωρημένο στα γυναικεία ζητήματα. Είναι μάλιστα ευαίσθητο στα γλωσσικά θέματα και έχει γυριστεί στο καντόνι της Ζυρίχης, όπου έχει χρησιμοποιηθεί η ελβετική διάλεκτος των γερμανικών και, σε βαθμό που δεν μπορώ να προσδιορίσω, το τοπικό ιδίωμα –ίσως η γλώσσα του γυμνασιάρχη μπάρμπα-Τζοστ;

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΑ
https://www.e-periodica.ch/cntmng?pid=smh-002:1979:59::1167
Jakobson, R., « Verbal Communication », Scientific American, Vol. 227, No 3, pp. 73-74.
Winteler, J., Die Kerenzer Mundart des Kantons Glarus, in ihren Grundzügen dargestellt, Leipzig und Heidelberg (C. F. Winter’sche Verlagsbuchhandlung), 1876.

Posted in πρεβεζάνοι συγγραφείς, γλώσσα, επικοινωνία, εσωτερική γεωπολική | Tagged , | Σχολιάστε

ΜΙΑ ΓΥΝΑΙΚΕΙΑ ΜΟΡΦΗ ΟΜΟΡΦΑΙΝΕΙ ΤΗΝ ΠΟΛΗ ΜΑΣ

Χωρίς προσωπολατρία και πατριωτισμό το νέο δημόσιο γλυπτό

Για πρώτη φορά στους τόσους αιώνες που υπάρχουμε σαν πόλη και στα περισσότερα από εκατό χρόνια που είμαστε ενταγμένοι στο ελληνικό έδαφος, θα δούμε το δημόσιο χώρο της πόλης μας να διακοσμείται από μια γυναικεία μορφή.

Είναι γνωστό και το ξέρουμε όλοι πως οι παραδοσιακά ανδροκεντρικές κοινωνίες μας μνημειώνουν τα άστεα με μορφές επώνυμων ανδρών με πρώτους τους στρατηγούς, τους πολιτικούς και, σε κάποιο βαθμό, λογοτέχνες και ποιητές. Από τον κανόνα αυτό δεν παρεξέκλινε και η πόλη μας αυτό τον μισό αιώνα, από το 1960 και μετά, που επιδίδεται σε μνημείωση του καθ’ όλα ιστορικού χώρου της. Οδυσσέας Ανδρούτσος, Ελευθέριος Βενιζέλος, Κώστας Καρυωτάκης, στην πρώτη γραμμή. Τιμούμε τη μνήμη τους και τιμούν την πόλη μας.

Η απουσία γυναικείας μορφής που είναι τόσο συχνό μοτίβο στην τέχνη και, δυστυχώς, εκχυδαϊσμένο πρότυπο στην εμπορική διαφημιστική κάλυψη των επιφανειών των πόλεων, είναι δεδομένη στην πόλη μας και έχει επισημανθεί. Και να που, όπως πληροφορούμαστε, μια γοργόνα θα βγει από το νερό του Ιονίου, σαν τα δελφινάκια του Αμβρακικού πριν χρόνια, και θα μας κάνει συντροφιά.

Σύμφωνα με τις ειδήσεις που έχουν μεταδοθεί από τη δημοτική μας ραδιοφωνία, με πρωτοβουλία του Μπάμπη Τσόκα, του Πρεβεζάνου σκηνοθέτη που έχει ασχοληθεί συστηματικά με τη μνημείωση του πρεβεζάνικου δημόσιου χώρου, θα υλοποιηθεί η ιδέα του αρχαιολόγου Πέτρου Θέμελη για γλυπτική αναπαράσταση της μυθικής εικόνας αυτής της «ύπαρξης» που στοιχειώνει τις θάλασσές μας. Δεν λησμονούμε, άλλωστε, πως η πόλη μας είναι στενά δεμένη, μέσα στους αιώνες, με τη θάλασσα.

Το γλυπτό, πληροφορούμαστε, πως έχει αναλάβει να φιλοτεχνήσει ο γλύπτης Ιωάννης Γκούζος και, από τις εικόνες που κυκλοφόρησαν, δίνει την εντύπωση πως είναι ένα αρχαιολογικό εύρημα, κάτι σαν κομμάτι θαλάσσιας αρχαιολογίας. Όπως βλέπουμε συνδυάζει την εικόνα της γοργόνας με μέρος από την πλώρη πολεμικού σκάφους, από τις εποχές των ναυμαχιών, ανάμεσα σε Ανατολή και Δύση, που έλαβαν χώρα κοντά στο χώρο της πόλη μας.

Περιμένουμε να δούμε το άγαλμα. Να δούμε τη γοργόνα που μας αγαπά. Με την ευκαιρία αυτή πάντως αναδημοσιεύουμε εδώ ένα ποίημα αφιερωμένο σε μια άλλη γοργόνα, εκείνη που έφυγε με τον Κώστα Καρυωτάκη… Το έχει γράψει ο Ντίνος Δημόπουλος και μου το χάρισε, πριν αρκετά χρόνια, ως δακτυλόγραφο, όπως το βλέπετε. Έχουμε εδώ κάτι σαν μια προφητική και προπαρασκευαστική εικόνα για το άγαλμα. Διαβάζουμε το ποίημα.

Θεωρούμε πως αυτή η γοργόνα είναι μια μοναδική συγκυρία που πρέπει να αναδείξουμε πρεβεζάνικα, αφού και ο Δημόπουλος είναι αρκετά δικός μας. Σημειώνουμε πως ο Ντίνος Δημόπουλος (1921-2003), που μεγάλωσε στην Πρέβεζα και την Άρτα, ήταν σκηνοθέτης, θεατρικός συγγραφέας και λογοτέχνης. Τελευταία του ταινία ήταν «Τα δελφινάκια του Αμβρακικού» (1993), ενώ γνωστές ταινίες του ήταν η «Μανταλένα», «Πυρετός στην άσφαλτο», «Κοινωνία ώρα μηδέν», «Ο Ήλιος του θανάτου» κ.ά.

Posted in Δημόσιος Χώρος | Σχολιάστε

ΟΤΑΝ ΠΕΡΑΓΑΝ ΟΙ ΚΟΥΡΣΙΣ ΣΤΟΥ ΠΟΥΤΑΜ…

…σταμάταγαμ κι τς κύταγαμ

Ανεβάζω αυτή τη σύντομη ανάρτηση για να θυμηθούμε το σχηματισμό του παρατατικού στα βόρεια ιδιώματα (με αναφορά τα πρεβεζάνικα). Η υποτιθέμενη ιστορική πληροφορία, από τις αναμνήσεις όσων έζησαν στη μεταπολεμική Πρέβεζα, υπενθυμίζει πως η Λεωφόρος Ειρήνης ήταν μέρος της «αλάνας» των παιδιών της γειτονιάς. Τέτοιες γειτονιές, στο τότε «Ποτάμι», ήταν τουλάχιστον τρεις: 1) στον βομβαρδισμένο Αϊ-Γιάννη με τα Ζουβελόπουλα (ο ένας Ζούβελος, ο Μιχάλης, είναι ο μετέπειτα αντιχουντικός στρατοδίκης),  τα Βρυωνόπουλα Τάκη και Κοσμά, το γυναικολόγο, και τον Αριστείδη Κωλέτση, 2) στη διασταύρωση Ειρήνης και Κοντού (η γειτονιά μας: Μακρυγιάννης, Βασιλάς, Κουργαζέτας, Λογοθέτης, Ρέντζος) και 3) στο παλιό πρακτορείο του ΚΤΕΛ (Σάλιαρης και άλλα παιδιά).

Όπως το βλέπουμε στον τίτλο και τον υπότιτλο «Όταν πέραγαν οι κούρσις στου Πουτάμ, σταμάταγαμ κι τς κύταγαμ». Δηλαδή σταματούσαμε το παιγνίδι και κοιτάζαμε τα αυτοκίνητα. Ήταν τόσο λίγα άλλωστε. Αλλά οι «κούρσες» ήταν τότε μεγάλα αμερικάνικα αυτοκίνητα, ταξί και ΙΧ, σαν αυτό το station wagon στο Μονολίθι, που βλέπουμε στην αναπαλαιωμένη εικόνα. Τότε στο σχολείο η υποχρεωτική ορθογραφία της λέξης ήταν με ύψιλον. Και, φυσικά, η απόδοση της λέξης ήταν «κύταγαμ». Όπως και των άλλων παρατατικών «πέραγαν» και «σταμάταγαν».

Βάζουμε εδώ τη σωστή βορειοϊδιωματική κλίση (όπως αποδίδεται στα πρεβεζάνικα):

ΕΝΕΣΤΩΣ
πιράου
πιράς
πιράει

πιράμι
πιράτι
πιράν

ΠΑΤΑΤΑΤΙΚΟΣ
πέραγα
πέραϊς
πέραϊ

πέραγαμ / πιράγαμι
πέραγατ / πιράγατι
πέραγαν / πιράγανι

Παρόμοια κλίνονται και τα
σταματάου / σταμάταγα
κκτάου / κύταγα.
Το διπλό «κκ» είναι για την απόδοση της βαθιάς προφοράς «κκιι…» χωρίς διακριτή απόδοση του «ι». Φωνητικά [ctau].

Να συμπληρώσουμε τελειώνοντας πως ο βορειοϊδιωματικός παρατατικός σε «–αγα» έχει το πλεονέκτημα πως δεν έχει σίγμα όπως σε άλλα ιδιώματα που τον αποδίδουν ως «περνούσα», «σταματούσα», «κοιτούσα». Το σίγμα το αφήνουν τα Β.Ι. για τον αόριστο, τον λεγόμενο «σιγμικό αόριστο»: πέρασα, σταμάτησα, κοίταξα/κύταξα.

Posted in πρεβεζάνοι επιστήμονες, παιδικό παιγνίδι, πολεογραφία, Ιστορία, γλώσσα | Tagged , , , | 2 Σχόλια